FEBS, Fellow of the European Board of Surgery ifadəsinin qısaltmasıdır. Bu ad cərrahın müəyyən cərrahi sahə üzrə Avropa Cərrahiyyə Şurasının peşəkar kvalifikasiyasına malik olduğunu bildirir. Ümumi cərrahiyyədə imtahan yolu ilə FEBS almaq üçün əvvəlcə hazırlıq və təcrübə sənədləri qiymətləndirilir, sonra yazılı və şifahi imtahan verilir.
Xəstə üçün bu, həkimin hazırlığı barədə əlavə məlumatdır. Sertifikat əməliyyatın nəticəsini qabaqcadan müəyyən etmir, hər növ müdaxilədə eyni təcrübəni göstərmir və ayrıca ölkədə işləmək üçün avtomatik icazə yaratmır. Adın yanında hansı cərrahi sahənin yazıldığı da onun qədər vacibdir.
Bu adı hansı qurum verir?
UEMS, Avropa Tibbi Mütəxəssislər Birliyinin beynəlxalq qısaltmasıdır. Onun Cərrahiyyə Bölməsi və Avropa Cərrahiyyə Şurası cərrahi təhsilin tələbləri, peşəkar qiymətləndirmə və davamlı təhsillə məşğuldur. Ümumi cərrahiyyə üzrə FEBS kvalifikasiyası bu strukturda Avropa Cərrahiyyə Şurası və Ümumi Cərrahiyyə Diviziyası tərəfindən təqdim olunur.
UEMS xəstəxana və ya tibb universiteti deyil. FEBS də universitetin tibb diplomunu əvəz edən sənəd sayılmır. Həkim əvvəlki təhsilini və fəaliyyətini sənədləşdirərək ayrıca qiymətləndirməyə müraciət edir. Burada məqsəd müxtəlif ölkələrdə hazırlıq keçmiş cərrahların biliyini və bacarıqlarını müəyyən edilmiş peşəkar tələblərə görə qiymətləndirməkdir.
Cərrahiyyənin bir neçə sahəsi üzrə ayrıca bölmələr mövcuddur. Ümumi cərrahiyyə ilə yanaşı, cərrahi onkologiya, xərçəngin cərrahi müalicəsi sahəsi, və bağırsaq cərrahiyyəsi kimi istiqamətlər də var. Buna görə yalnız FEBS hərflərinə baxmaqla həkimin hansı sahə üzrə qiymətləndirildiyini bilmək olmur. Sertifikatda göstərilən tam ad əsas götürülür.
İmtahana qədər nə qiymətləndirilir?
Ümumi cərrahiyyə üzrə ilk mərhələ namizədin müraciətə uyğunluğunun yoxlanmasıdır. Bunun üçün tibb təhsili, həkim kimi qeydiyyatı, cərrahi hazırlığı və nəzarət altında fəaliyyətini göstərən sənədlər təqdim edilir. Hazırkı tələblərdə diplomdan sonrakı ən azı altı illik cərrahi hazırlıq və ya nəzarət altında cərrahi fəaliyyətin sənədləşdirilməsi nəzərdə tutulur.
İllərin sayı sənədlərin yalnız bir hissəsidir. Namizədin əməliyyat və bacarıq qeydləri, fəaliyyət tarixçəsi, tövsiyələri və peşəkar inkişafı da qiymətləndirilir. Bacarıq qeydləri görülmüş işin və əldə edilmiş səriştələrin rəhbər tərəfindən təsdiqləndiyi sənəddir. Bu, sərbəst yazılmış əməliyyat siyahısı ilə eyni deyil.
Təlimlər, elmi toplantılarda iştirak və elmi nəşrlər kimi fəaliyyətlər də müəyyən edilmiş qaydalarla nəzərə alınır. Onlar namizədin peşəkar inkişafını göstərən məlumatlardır. Tək bir kursda iştirak etmək bütün qiymətləndirməni əvəz etmir; sənədlər birlikdə təqdim olunur və uyğunluq qərarı ayrıca verilir.
Xəstənin bu sənədlərin hər birini yenidən yoxlaması gözlənilmir. Onların nə üçün tələb edildiyini bilmək FEBS adının arxasında hansı prosesin dayandığını anlamağa kömək edir. Müraciətin qəbul edilməsi hələ sertifikatın alınması demək deyil. Bundan sonra imtahan mərhələsi gəlir.
EBSQ imtahanında nə yoxlanır?
EBSQ, European Board of Surgery Qualification ifadəsinin qısaltmasıdır. Ümumi cərrahiyyə üzrə qiymətləndirmənin imtahan hissəsində nəzəri bilik və klinik qərarvermə ayrı üsullarla yoxlanır. Hazırkı formatda yazılı çoxseçimli suallar və müxtəlif klinik vəziyyətlərin müzakirə edildiyi şifahi hissə var. Ümumi cərrahiyyə imtahanı ingilis dilində keçirilir.
Şifahi hissədə namizəd xəstəlik halını, analiz və görüntüləmə nəticələrini qiymətləndirə, müalicə yolunu izah edə bilər. Yalnız nə edəcəyini deyil, həmin qərarı niyə verdiyini də əsaslandırmalıdır. Xəstəyə məlumat vermək və razılıq almaq kimi ünsiyyət bacarıqları da qiymətləndirməyə daxildir.
Elmi məlumatı tənqidi qiymətləndirmək də bu prosesin hissəsidir. Bu, tibbi məqalədə yazılan nəticənin nə qədər əsaslı olduğunu və müalicə qərarına necə aid olduğunu anlamaq deməkdir. Xəstə üçün praktik mənası odur ki, qiymətləndirmə yalnız əməliyyat mərhələlərinin əzbər bilinməsi ilə məhdudlaşmır.
Yazılı və şifahi hissələrin hər ikisində tələb olunan nəticə əldə edilməlidir. Bir hissədə yaxşı nəticə digər hissədəki uğursuzluğu avtomatik əvəz etmir. İmtahanı keçmək müəyyən vaxtda keçirilmiş peşəkar qiymətləndirmənin nəticəsidir; həkimin sonrakı bütün klinik fəaliyyətinin ayrıca müşahidə edilməsi mənasına gəlmir.
Sertifikat hansı nəticəni çıxarmağa imkan vermir?
FEBS həkimin konkret əməliyyatı neçə dəfə etdiyini göstərmir. Ümumi cərrahiyyə geniş sahədir və sertifikatdan konkret xəstəlik üzrə gündəlik təcrübənin həcmini hesablamaq mümkün deyil. Eyni səbəbdən onu xəstəxananın avadanlığının, növbətçi xidmətinin və sonrakı müşahidə imkanlarının göstəricisi kimi qəbul etmək olmaz.
Bu ad ölkənin müvafiq qurumunun verdiyi işləmək hüququnu avtomatik əvəz etmir. Avropada da tanınma və müstəqil fəaliyyət məsələləri milli səlahiyyətli qurumların qərarına bağlıdır. “Avropa sertifikatı” ifadəsindən bütün ölkələrdə məhdudiyyətsiz fəaliyyət icazəsi mənası çıxarmaq düzgün deyil.
Sertifikat xəstəliyin ağırlığını, yanaşı xəstəlikləri və əməliyyatın öz risklərini aradan qaldırmır. Eyni diaqnozlu iki xəstədə gözlənilən nəticə fərqli ola bilər. FEBS adının olmamasından da avtomatik olaraq həkimin bacarıqsız olması nəticəsi çıxmır; həmin cərrah başqa tanınmış təhsil və qiymətləndirmə yollarından keçmiş ola bilər.
FEBS qeydini necə dəqiqləşdirmək olar?
Həkimin profilindəki tam kvalifikasiya adı sertifikatla uyğun gəlməlidir. İxtisas, verilmə tarixi və sənədi təqdim edən qurum bu baxımdan əsas məlumatlardır. UEMS-in ümumi cərrahiyyə üzrə rəsmi səhifəsində sertifikat sahibləri üçün siyahı və sənədin həqiqiliyinin təsdiqi barədə məlumat verilir. Adın müxtəlif latın yazılışları axtarış nəticəsinə təsir göstərə bilər.
Ümumi cərrahiyyədə imtahan yolu ilə verilən FEBS ilə fəxri FEBS də fərqləndirilməlidir. Hazırkı qaydada fəxri ad bu kvalifikasiyaya malik olmayan və imtahan götürmək üçün dəvət edilən müəyyən cərrahlara verilə bilər. Buna görə yalnız qısaltmadan hər bir şəxsin eyni imtahan yolundan keçdiyi nəticəsi çıxarılmır.
Açıq siyahıda adı tapmaq mümkün deyilsə, bunu saxtalıq barədə hökmə çevirmək olmaz. Sənədin tam məlumatı ilə verən qurumdan dəqiqləşdirmə istənilə bilər. Sertifikatın həqiqiliyinin təsdiqi onun verildiyini göstərir; pasiyentin müalicə planı isə diaqnozuna və hazırkı sağlamlıq vəziyyətinə əsasən ayrıca qurulur.