Bağırsaq polipləri nə vaxt təhlükəli olur?

Kolonoskopiya cavabında polip yazılması xərçəng diaqnozu deyil. Polip yoğun bağırsağın və ya düz bağırsağın daxili səthindən qalxan toxuma çıxıntısıdır. Bəzi növlər uzun müddətdə xərçəngə çevrilə bildiyi üçün çıxarılır və mikroskop altında araşdırılır. Ölçü tək meyar deyil. Toxumanın növü və hüceyrələrdəki dəyişikliklər də riski müəyyən edir.

Poliplərin çoxunu kolonoskopiya, bağırsağın içərisinə kameralı elastik cihazla baxılan müayinə zamanı çıxarmaq mümkündür. Böyük polipin çıxarılması üçün üsul seçilərkən onun yerləşməsi, forması, əvvəlki müdaxilə cəhdləri və dərin qatlara keçən xərçəng ehtimalı qiymətləndirilir; qarın əməliyyatı bütün hallarda lazım olmur.

Polipin adı niyə əhəmiyyət daşıyır?

Görüntüdə bir-birinə oxşayan iki polipin toxuma cavabı fərqli ola bilər. Polipin nazik saplaq üzərində olması, geniş əsasla bağırsaq divarına oturması və ya səth boyunca yayılması çıxarma üsuluna təsir etsə də, bu görünüş təkbaşına təhlükəni müəyyənləşdirmir.

Adenoma xərçəngönü dəyişiklik yarada bilən polip növüdür. Bu, xərçəng diaqnozu deyil. Cavabda tubulyar, villoz və ya tubulovilloz adenoma sözləri görünə bilər; bunlar toxumanın mikroskopdakı quruluşunu təsvir edir. Villoz quruluş və daha böyük ölçü olduqda toxumada daha ciddi dəyişikliklərin tapılması ehtimalı arta bilər.

Dişli quruluşlu, tibbi dildə serrated adlanan poliplər ayrıca qrupdur. Oturaq dişli törəmə və ənənəvi dişli adenoma xərçəngin inkişafına zəmin yarada bildiyi halda, kiçik hiperplastik poliplər, xüsusən düz bağırsaqda və ona yaxın hissədə olduqda, adətən aşağı risklidir. Bütün dişli polipləri eyni dərəcədə təhlükəsiz saymaq olmaz.

İltihabi poliplər bağırsağın uzunmüddətli iltihabı fonunda yarana bilər. Onların görünməsi adenoma ilə eyni məna daşımır. Bununla belə, xoralı kolit və ya yoğun bağırsağı tutan Kron xəstəliyində nəzarət yalnız həmin polipə görə deyil, əsas xəstəliyin müddətinə və bağırsaqdakı dəyişikliklərə görə qurulur.

Toxuma cavabındakı displazi sözü hüceyrələrin normal quruluşdan uzaqlaşmasını bildirir. Yüksək dərəcəli displazi daha ciddi xərçəngönü dəyişiklikdir, amma təkbaşına bağırsağın dərin qatlarına keçmiş xərçəng demək deyil. Xərçəng hüceyrələrinin hansı qata qədər çatması əlavə müalicə qərarında ayrıca qiymətləndirilir.

Şikayət yoxdursa da çıxarmaq lazımdırmı?

Poliplərin çoxu heç bir əlamət vermir. İnsan ağrı hiss etmədiyinə və nəcisi normal olduğuna görə onların olmadığını bilə bilməz. Bəzi poliplər qanaxma, dəmir çatışmazlığı və ya bağırsaq vərdişində dəyişikliklə üzə çıxır, lakin bu əlamətlər başqa səbəblərlə də yarana bilər.

Çıxarma qərarı şikayətin gücünə əsaslanmır. Həkim xərçəngönü ola bilən toxumanı götürməklə həm diaqnozu dəqiqləşdirir, həm də həmin törəmənin gələcəkdə dəyişmə ehtimalını aradan qaldırmağa çalışır. Pəhriz və dərmanla mövcud polipin yox olacağını gözləmək çıxarılma tövsiyəsini əvəz etmir.

Çoxsaylı poliplər, gənc yaşda aşkarlanma və ailədə oxşar hallar olduqda irsi vəziyyət ehtimalı araşdırıla bilər. Standart təkrar müayinə intervallarının kifayət edib etmədiyini müəyyənləşdirmək üçün həkim əvvəlki kolonoskopiyalarda neçə polip tapıldığını, onların toxuma cavablarını və ailədəki xəstəliklər barədə məlumatı birlikdə qiymətləndirir.

Endoskopik çıxarma ilə əməliyyat necə ayrılır?

Endoskopik çıxarma qarında kəsik olmadan, kameralı cihazın içindən keçirilən alətlərlə aparılır. Kiçik polip çox vaxt xüsusi ilgəklə götürülür. Daha geniş törəmədə onun altına maye vurub səthdən ayırmaq və ya bağırsaq divarının səthi qatlarını xüsusi alətlərlə kəsmək lazım gələ bilər. Üsulu polipin xüsusiyyətləri və müdaxiləni edən mütəxəssisin təcrübəsi müəyyən edir.

Bəzən polip hissələrlə çıxarılır. Bu, bütün hallarda problem demək deyil, amma toxumanın kənarlarını qiymətləndirməyi çətinləşdirə və çıxarılan sahəyə daha erkən baxış tələb edə bilər. Xərçəng şübhəsi olduqda toxumanın bütöv götürülməsi barədə qərar xüsusilə əhəmiyyətlidir.

İlk müayinədə böyük polipin çıxarılmaması onun mütləq əməliyyatlıq olduğu mənasına gəlmir. Zərərsiz görünən, lakin texniki baxımdan mürəkkəb polip üçün onu endoskopik yolla çıxarmaqda təcrübəli həkimin rəyi faydalı ola bilər. Dərin qatlara keçən xərçəng ehtimalı, təhlükəsiz və tam çıxarılmanın mümkün olmaması və ya toxuma cavabında əlavə risklərin aşkarlanması bağırsağın bir hissəsinin əməliyyatla götürülməsini gündəmə gətirir.

Düz bağırsaqdakı seçilmiş törəmələrdə TAMIS əməliyyatı, anal yoldan xüsusi alətlərlə aparılan minimal invaziv müdaxilə seçim ola bilər. Bu üsul hər polipə uyğun deyil. Bağırsağın ətrafındakı limfa düyünləri, immun sisteminə aid kiçik toxuma strukturları bu müdaxilədə çıxarılmadığından, xərçəngin onlara yayılma ehtimalı varsa daha geniş əməliyyat lazım gələ bilər.

Təkrar yaranmış düz bağırsaq polipinin anal yoldan çıxarılmasını TAMIS videosunda görmək olar. Bu, böyüklər üçün nəzərdə tutulmuş cərrahi əməliyyat çəkilişidir. Görüntü konkret müdaxiləni göstərir; sizin üçün üsul seçimi müayinə və toxuma cavabına əsaslanır.

Növbəti kolonoskopiya nə vaxt aparılır?

Təkrar baxışın vaxtını təkcə polipin sayı ilə müəyyən etmək olmaz. Ölçü, növ, tam çıxarılma və ilkin kolonoskopiyada bağırsağın nə qədər yaxşı təmizləndiyi birlikdə nəzərə alınır. Xərçəng aşkarlanmış polipdə və irsi xəstəliklərdə ayrıca nəzarət planı tətbiq olunur.

Məsələn, keyfiyyətli müayinədə tam çıxarılmış, 10 millimetrdən kiçik bir və ya iki aşağı riskli tubulyar adenoma üçün bəzi beynəlxalq tövsiyələr növbəti kolonoskopiyanı 7 ilə 10 il arasında nəzərdə tutur. Ölçüsü ən azı 10 millimetr olan adenoma və ya yüksək dərəcəli displazi olduqda interval çox vaxt 3 ilə qədər qısalır. Bunlar ümumi nümunələrdir; şəxsi və ailə tarixçəsi planı dəyişə bilər.

20 millimetr və daha böyük polip hissələrlə çıxarılıbsa, qalıq toxuma olub olmadığını görmək üçün ilk baxış təxminən 6 ay sonra lazım gələ bilər. Belə erkən müayinə yeni xərçəng tapıldığı mənasına gəlmir. Məqsəd çıxarılan yeri yenidən qiymətləndirməkdir.

Müdaxilədən sonra çoxalan qanaxma, güclü qarın ağrısı, qızdırma və ya bayılma varsa, planlı kontrolu gözləmədən təcili tibbi yardım alınmalıdır. Toxuma cavabı hazır olduqda onun nüsxəsini və növbəti kolonoskopiyanın tarixini saxlamaq faydalıdır. Başqa həkimə müraciət etdikdə yalnız «polip çıxarılıb» məlumatı nəzarət planını düzgün davam etdirmək üçün yetərli olmur.