Yoğun bağırsaq xərçəngində laparoskopik əməliyyat qarında bir neçə kiçik kəsikdən kamera və alətlər daxil edilərək aparılır. Şiş olan bağırsaq hissəsi ona aid limfa düyünləri ilə birlikdə çıxarılır, şərait uyğundursa qalan uclar birləşdirilir. Laparoskopik sözü əməliyyata giriş yolunu bildirir; çıxarılacaq toxumanın həcmini şişin yeri və yayılması müəyyən edir.
Uyğun xəstədə bu üsul daha kiçik yara və daha tez bərpa imkanı verə bilər, amma hər vəziyyətdə eyni plan seçilmir. Əməliyyatın açıq üsulla başlanması və ya gedişdə daha böyük kəsiyə keçilməsi lazım gələ bilər. Əsas məqsəd şişi ətrafındakı lazım olan toxumalarla birlikdə tam çıxarmaq və müdaxiləni təhlükəsiz başa çatdırmaqdır.
Bağırsağın hansı hissəsi çıxarılır?
Yoğun bağırsaq qarının sağ tərəfindən yuxarı qalxır, köndələn keçir, soldan aşağı enir və siqmoid hissədən düz bağırsağa davam edir. Şiş sağ tərəfdədirsə sağ hissənin, soldadırsa sol hissənin, siqmoid hissədədirsə həmin seqmentin çıxarılması planlaşdırıla bilər. Bağırsağın bir hissəsinin götürülməsi rezeksiya, yoğun bağırsağın qismən və ya tam çıxarılması isə kolektomiya adlanır.
Cərrah gözlə görünən şişlə yanaşı onun hər iki tərəfində sağlam toxuma sərhədini və həmin sahənin damarları boyunca yerləşən toxumaları da götürür ki, xəstə sahə bütöv çıxarılsın. Bu sərhədlər şiş hüceyrələrinin kənarlarda qalıb qalmadığını mikroskopla qiymətləndirməyə imkan verir.
Limfa düyünləri immun sisteminin kiçik toxuma strukturlarıdır. Xərçəng hüceyrələri bağırsaqdan limfa düyünlərinə yayıla bildiyi üçün onlar da çıxarılıb mikroskop altında yoxlanır və bu araşdırma xəstəliyin mərhələsini, əlavə dərman müalicəsinə ehtiyacı müəyyənləşdirməyə kömək edir. Görüntüləmədə düyünlərin normal görünməsi bu araşdırmanı əvəz etmir.
Bütün yoğun bağırsağın çıxarılması hər xərçəng əməliyyatının bir hissəsi deyil. Bir neçə yerdə şiş, müəyyən irsi xəstəlik və ya polip adlanan çoxsaylı toxuma çıxıntıları olduqda daha geniş müdaxilə lazım gələ bilər. Köndələn hissədə yerləşən şiş üçün genişləndirilmiş sağ kolektomiya nümunəsini bu videoda görmək olar. Video böyüklər üçün nəzərdə tutulmuş cərrahi əməliyyat çəkilişidir və konkret xəstənin anatomiyasına uyğun müdaxiləni göstərir.
Əməliyyat otağında hansı mərhələlər olur?
Əvvəlcədən şişin yerini və yayılmasını göstərən müayinələr, toxuma cavabı və xəstənin ümumi sağlamlığı qiymətləndirilir. Anestezioloq, əməliyyat zamanı keyitmə və həyati göstəricilərin izlənməsinə cavabdeh həkim, ürək və ağciyər xəstəliklərini, dərmanları və əvvəlki anesteziya təcrübəsini soruşur. Bağırsaq hazırlığı və aclıq göstərişi cərrahi komanda tərəfindən ayrıca verilir.
Siz əməliyyat boyunca yatırsınız. Ümumi anesteziya altında aparılan müdaxilədə qarın boşluğuna karbon qazı verilir ki, cərrahın alətlərlə işləməsi və kameranın aydın görüntü verməsi üçün kifayət qədər sahə yaransın. Cərrah kiçik kəsiklərdən yerləşdirilmiş kameranın görüntüsünü ekranda izləyərək alətlərlə bağırsağı ətraf toxumalardan ayırır və çıxarılacaq hissənin damarlarını nəzarətə alır.
Şiş olan hissə limfa düyünləri ilə birlikdə ayrıldıqdan sonra toxumanı bədəndən çıxarmaq üçün kəsiklərdən biri genişləndirilə bilər. Qalan bağırsaq ucları tikiş və ya xüsusi alətlə birləşdirilir. Bu birləşmə anastomoz adlanır. Onun qan təchizatı və gərginlik olmadan birləşə bilməsi qiymətləndirilir.
Sol tərəfdə yerləşən şiş üçün fərqli damar və bağırsaq sahəsi ilə işlənir. Dalağa yaxın bağırsaq əyriliyindəki xərçəngin çıxarılmasını sol hemikolektomiya videosu göstərir. Bu da böyüklər üçün cərrahi əməliyyat çəkilişidir; videodakı üsulun sizin əməliyyatınıza uyğunluğu şişin yerindən asılıdır.
Stoma və açıq əməliyyat nə vaxt lazım gəlir?
Bağırsaq uclarını həmin anda təhlükəsiz birləşdirmək mümkün deyilsə, stoma yaradıla bilər. Stoma bağırsağın qarın divarına çıxarılan ağız hissəsidir; nəcis buradan xaric olub xüsusi torbada toplanır. Yoğun bağırsaqdan yaradılanına kolostoma, nazik bağırsaqdan yaradılanına ileostoma deyilir. Onun müvəqqəti və ya daimi olması əməliyyatın səbəbinə və qalan bağırsağa görə dəyişir.
Stoma həmişə lazım olmur. Bağırsağın tutulması, divarında deşik yaranması, qarın boşluğunda infeksiya və ya birləşmənin sağalmasına dair narahatlıq olduqda isə cərrah belə bir çıxış yaratmağı daha təhlükəsiz saya bilər. Əvvəlcədən belə ehtimal varsa, cərrah bunun səbəbini və sonrakı planı sizinlə danışır.
Şişin qonşu orqana yayılması, əvvəlki əməliyyatlardan qalan yapışıqlıqlar, qanaxma və ya görüntünün yetərli olmaması açıq üsula keçidi zəruri edə bilər. Bu keçid təhlükəsiz işləmək üçün verilən cərrahi qərardır. Üsulun adı əməliyyatın nəticəsini təkbaşına müəyyən etmir.
Xəstəxanada qalma və ilk bərpa günləri
Ağırlaşmasız laparoskopik əməliyyatdan sonra xəstəxanada qalma çox vaxt bir neçə gündür; bəzi bərpa proqramlarında təxminən 3 ilə 5 gün nəzərdə tutulur. Müddət uzana bilər. Bağırsağın işləməsi, yemək və maye qəbulu, ağrının idarə edilməsi və sərbəst hərəkətlə yanaşı, əlavə xəstəliklər də evə nə vaxt çıxmağın mümkün olacağına təsir edir.
Komanda vəziyyətiniz imkan verdikcə erkən hərəkəti və qidalanmanın bərpasını planlaşdırır. Ayaqlarda laxta yaranmasının qarşısını almaq üçün dərman və digər tədbirlər tətbiq oluna bilər. Stoma varsa, evə getməzdən əvvəl onun qulluğu və torbanın dəyişdirilməsi öyrədilir. Dərmanlar, yara qulluğu və əlaqə saxlanacaq bölmə barədə yazılı məlumat verilməlidir.
Mümkün ağırlaşmalar arasında qanaxma, infeksiya, bağırsaq fəaliyyətinin gec bərpası və birləşmə yerindən sızma var. Evə çıxdıqdan sonra artan qarın ağrısı, qızdırma, davamlı qusma və ya yaranın irinləməsi təcili qiymətləndirilməlidir. Sinə ağrısı, qəfil təngnəfəslik və bayılma zamanı təcili yardım çağırılmalıdır.
Kimyaterapiya qərarı necə verilir?
Əməliyyatdan sonra çıxarılan toxumanın yekun cavabı şişin divara nə qədər girdiyini, limfa düyünlərini və kəsilmə sərhədlərini göstərir. Kimyaterapiya xərçəng hüceyrələrinə təsir edən dərman müalicəsidir. Əməliyyatdan sonra verildikdə məqsədi görünməyən qalıq hüceyrələri hədəfləmək və xəstəliyin təkrarlanma riskini azaltmaqdır.
Limfa düyünlərinə yayılma olan III mərhələdə əməliyyatdan sonra kimyaterapiya adətən tövsiyə olunur. Düyünlərə yayılma olmayan II mərhələdə hər xəstəyə lazım deyil; şişin divarı aşması, keçməməzlik, deşilmə və digər risklər nəzərə alınır. Şiş hüceyrələrinin irsi materialındakı səhvləri düzəltmə sistemi ilə bağlı laborator nəticələr də dərman seçiminə təsir edə bilər. Daha erkən mərhələdə isə əməliyyat təkbaşına kifayət edə bilər.
Dr. İlqar İsmayılov yoğun bağırsaq xərçənginin laparoskopik əməliyyatlarını icra edir. Əlavə müalicə lazım olduqda onun faydası, mümkün yan təsirləri və başlama vaxtı cərrahla onkoloqun qiymətləndirməsi əsasında müzakirə olunur. Bu görüşə əməliyyat sənədi və yekun toxuma cavabı ilə gəlmək qərarın hansı məlumatlara əsaslandığını izləməyi asanlaşdırır.