Düz bağırsaq əməliyyatından sonra tualetə daha tez getmək, qəfil nəcis ifrazı ehtiyacı və bağırsağın tam boşalmadığı hissi yarana bilər. Bəzən insan tualetdən çıxandan az sonra yenidən qayıtmalı olur. Bu dəyişikliklər gündəlik həyatı pozduqda onları yalnız əməliyyatın qaçılmaz nəticəsi kimi qəbul edib gözləmək lazım deyil; müalicə və uyğunlaşma yolları var.

Düz bağırsağın bir hissəsi çıxarıldıqdan və bağırsaq yenidən birləşdirildikdən sonra yaranan bu şikayətlər aşağı anterior rezeksiya sindromu, qısaca LARS, adlanır. Hər xəstədə olmur və ağırlığı dəyişir. Əlamətlər müvəqqəti stoma, bağırsağın qarın divarına açılan çıxışı, bağlandıqdan sonra da üzə çıxa bilər.

Bağırsağın yeni iş rejimi

Düz bağırsaq nəcisi tualetə getmək üçün münasib vaxta qədər saxlamağa kömək edir. Onun bir hissəsi çıxarılanda bu saxlama həcmi azalır. Qalan bağırsaq zamanla uyğunlaşa bilər, amma əvvəlki düz bağırsağın bütün xüsusiyyətlərini dərhal qazanmır.

Əməliyyat bağırsağın dolmasını hiss edən və onun hərəkətini tənzimləyən sinirlərə də təsir edə bilər. Anal sfinkterin, qazı və nəcisi saxlayan əzələ halqalarının, fəaliyyəti dəyişə bilər. Şüa müalicəsi toxumaların elastikliyini azalda bilər. Bir neçə təsir birlikdə olduqda nəcis az olsa belə, təcili boşalma hissi yarana bilir.

Yeni birləşmə nə qədər aşağıdadırsa, bağırsaq funksiyasında dəyişiklik ehtimalı çox vaxt bir o qədər artır. Bu şikayətlər açıq əməliyyatdan sonra da, kiçik kəsiklərdən kamera ilə aparılan laparoskopik əməliyyatdan sonra da mümkündür. Düz bağırsaq xərçənginin laparoskopik cərrahiyyəsində qarın kəsiklərinin kiçik olması daxildə çıxarılan bağırsaq hissəsinin funksiyasını dəyişmir.

Şikayət yalnız ishal şəklində olmur. Bir adamda qaçırma üstünlük təşkil edir, digərində isə nəcis hissələrlə gəlir və uzun müddət boşala bilməmə hissi olur. Bəzən hər ikisi növbələşir. Buna görə hamıya eyni dərmanı və qida rejimini vermək uyğun deyil.

Həkimə hansı dəyişiklikləri demək lazımdır?

“Bağırsağım yaxşı işləmir” ifadəsindən daha ətraflı məlumat müalicəni seçməyə kömək edir. Əsas şikayətləri qısa qeyd etmək olar:

  • Gündüz və gecə tualetə neçə dəfə getdiyiniz.

  • Təcili ehtiyacı nə qədər saxlaya bildiyiniz və qaçırmanın olub-olmaması.

  • Nəcisin duru, qatı və ya kiçik hissələrlə gəlməsi.

  • Tualetdən sonra yenidən qayıtmaq ehtiyacı və tam boşalmama hissi.

  • Yemək, dərman və şikayətlər arasındakı müşahidə etdiyiniz əlaqə.

Qeyd dəftəri yalnız saymaq üçün deyil. Səhər işə çıxmağın, gecə yatmağın və evdən uzaqlaşmağın nə dərəcədə çətinləşdiyini göstərir. Həkim simptomların ağırlığını ölçən qısa sorğu anketindən də istifadə edə bilər. Anket sizin izahınızı əvəz etmir.

Bütün yeni şikayətlər LARS deyil. Bağırsaq birləşməsinin daralması, infeksiya, şüa ilə əlaqəli zədələnmə və xəstəliyin təkrarlanması da oxşar dəyişikliklər yarada bilər. Lazım olduqda barmaqla müayinə, kamera ilə baxış, qan və nəcis analizləri və ya görüntüləmə aparılır.

Aylar ərzində nə gözləmək olar?

İlk aylarda bağırsağın işi qeyri-sabit ola bilər: rahat günlərdən sonra yenə çətin günlər gələ bilər. Bu gediş hər dəfə yeni problem yarandığı demək deyil. Bununla belə, əvvəlki rejimdən aydın və davamlı pisləşmə həkimə bildirilməlidir.

Bir çox insanda aylar keçdikcə tezlik və təcililik azalır. Uyğunlaşma daha uzun da çəkə bilər, bəzi şikayətlər isə qalır. Hamı üçün əvvəlki nəcis rejiminə qayıdış tarixi vermək mümkün deyil. Nə qədər bağırsağın çıxarılması, şüa müalicəsi və fərdi funksiya burada rol oynayır.

Gözləmə müddəti yardım almadan keçməməlidir. İşə gedə bilməmək, yeməkdən qorxmaq və evdən çıxmamaq müalicəni yenidən qiymətləndirmək üçün kifayət qədər əsasdır. Müalicənin məqsədi təkcə gündəlik tualet sayını azaltmaq deyil, sizin fəaliyyətinizi daha rahat planlaşdıra bilməyinizdir.

Qida, dərman və çanaq dibi məşqləri

Qidaları birdən çox məhdudlaşdırmaq əvəzinə, porsiya ölçüsü və yemək saatlarının təsiri izlənir. Daha kiçik və nizamlı yeməklər bəzi insanlarda rahatlıq yaradır. Kofein, spirtli içki, çox yağlı və acılı qida şikayətləri artırırsa, qəbulun azaldılması sınaqdan keçirilə bilər. Hamısının hər kəsə qadağan edilməsi lazım deyil.

Lifin növü əhəmiyyətlidir. Qidada olan, suyu tutub yumşaq kütlə yaradan həll olan lif nəcisin formasını yaxşılaşdıra bilər. Kobud, həll olmayan lifin çoxluğu isə bəzi xəstələrdə tezliyi və köpü artırır. Lif əlavəsi tədricən və mütəxəssislə razılaşdırılaraq seçilir. Erkən sağalma dövrünün qidalanma qaydaları uzunmüddətli rejimdən fərqlənə bilər.

İshal və təcililik üstünlük təşkil etdikdə həkim bağırsaq hərəkətini yavaşıdan dərman, məsələn loperamid, təyin edə bilər. Qəbizlik və ya daralma ehtimalı olan insanda eyni dərman vəziyyəti ağırlaşdıra bilər. Doza və qəbul vaxtı fərdiləşdirilir. Tualet sayının artması təkbaşına özbaşına ishal dərmanı başlamaq üçün əsas deyil.

Çanaq dibi məşqləri nəcisin saxlanmasında iştirak edən əzələlərin gücünü və vaxtında işləməsini yaxşılaşdırmağa yönəlir. Fizioterapevt düzgün yığılma ilə yanaşı, boşalma üçün rahatlamağı da öyrədir. Bəzən cihazla əzələnin fəaliyyətini ekranda göstərən bioəks əlaqə təlimi tətbiq olunur. Məqsəd yalnız daha güclü sıxmaq deyil, əzələləri uyğun vaxtda işlətməkdir.

Tez nəcis ifrazı anal ətraf dərini qıcıqlandıra bilər. Yumşaq təmizləmə, ehtiyatla qurutma və uyğun qoruyucu krem kömək edə bilər. Dəridə yara və davamlı ağrı varsa, bunlar da müayinə zamanı göstərilir.

Şikayətlər davam etdikdə digər müalicələr

İlkin tədbirlər kifayət etməzsə, seçilmiş xəstələrə transanal irriqasiya təklif oluna bilər. Bu, bağırsağın aşağı hissəsinin xüsusi sistemlə, anal yoldan verilən su ilə planlı boşaldılmasıdır. Əvvəlcə bağırsaq birləşməsinin vəziyyəti yoxlanılır, sonra mütəxəssis təlim verir. Evdə özbaşına böyük həcmli imalə ilə sınanacaq üsul deyil.

Başqa seçim sinirlərin kiçik cihazdan verilən elektrik siqnalları ilə tənzimlənməsidir. Sakral sinir stimulyasiyası adlanan bu müalicə hər xəstəyə uyğun gəlmir və adətən əvvəlki yanaşmaların nəticəsi qiymətləndirildikdən sonra müzakirə olunur. Ağır və davamlı şikayətlər həyat keyfiyyətini ciddi pozarsa, bəzi insanlar üçün stoma da müalicə variantı ola bilər.

Qızdırma ilə birlikdə artan qarın ağrısı, qusma, qaz və nəcis çıxmaması və ya çoxlu qanaxma təcili tibbi qiymətləndirmə tələb edir. Yeni qanlı nəcis, səbəbsiz çəki itkisi və davamlı pisləşmə olduqda da növbəti adi nəzarət vaxtını gözləmədən həkimə məlumat verilir.