Qarın əməliyyatından sonra sağalma kiçik addımlarla gedir: əvvəl yataqda oturmaq və köməklə qalxmaq, sonra qısa gəzmək, maye və qidanı qəbul etmək, evdə gündəlik işlərə tədricən qayıtmaq. Bu ardıcıllığın sürəti əməliyyatın həcminə, əvvəlki sağlamlıq vəziyyətinə və bərpanın gedişinə bağlıdır. Hamı üçün eyni günlərdən ibarət təqvim yoxdur.
Xəstəxanadan çıxmaq tam sağalmaq demək deyil. Evdə də yorğunluq və hərəkət məhdudluğu qala bilər. Əsas istiqamət fəaliyyətin tədricən artmasıdır; gündən-günə pisləşmə, maye qəbulunun çətinləşməsi və ya yeni şikayət planın yenidən qiymətləndirilməsini tələb edir.
İlk gün: nəzarət altında hərəkətə başlamaq
Əməliyyatdan sonra ayılma otağında nəfəs, təzyiq və digər göstəricilər izlənir. Narkozdan ayılarkən yuxululuq və ürəkbulanma ola bilər. Özünüzü yaxşı hiss etsəniz də, ilk dəfə yataqdan qalxanda kömək lazımdır. Tibb bacısı oturmağa, ayağa qalxmağa və vəziyyətiniz imkan verirsə qısa məsafə yeriməyə dəstək olur.
Erkən hərəkətin məqsədi yorulana qədər gəzmək deyil. Uzun müddət hərəkətsiz qalmanın təsirini azaltmaqdır. Yataqda ayaq biləklərini hərəkət etdirmək və komandanın göstərdiyi nəfəs məşqlərini yerinə yetirmək də bu mərhələyə daxildir. Başgicəllənmə, nəfəs darlığı və ya halın pisləşməsi olarsa, hərəkət dayandırılır və tibb işçisinə xəbər verilir.
Mayeyə nə vaxt başlanacağını cərrahi komanda bildirir. Bir çox əməliyyatdan sonra erkən içmək və yemək təşviq edilir, amma mədə və bağırsaqda aparılmış müdaxilə xüsusi plan tələb edə bilər. Başqa xəstənin yemək yeməsi sizin də eyni vaxtda yeməli olduğunuz mənasına gəlmir. İcazə verildikdən sonra qəbul edə bildiyiniz miqdar izlənir.
Xəstəxana günləri və ERAS yanaşması
ERAS əməliyyatdan sonra bərpanı yaxşılaşdıran tədbirlər proqramının qısaltmasıdır. Buraya əməliyyatdan əvvəl hazırlıq, lazımsız uzun aclığın qarşısının alınması, uyğun vaxtda qidalanma, erkən hərəkət və evə çıxışın planlanması daxildir. Proqramın məqsədi xəstəni müəyyən tarixdə çıxarmaq deyil, bədənin bərpasına mane olan amilləri azaltmaqdır.
Hər gün nə qədər yeridiyiniz, maye və qidanı necə qəbul etdiyiniz, sidiyə çıxma və əməliyyata uyğun digər göstəricilər qiymətləndirilir. Bağırsaq əməliyyatında qaz və nəcis ifrazı barədə məlumat da lazım ola bilər. Bəzi xəstələrdə müvəqqəti sidik borusu və ya əməliyyat sahəsində mayeni xaric edən drenaj qalır; bunların çıxarılma vaxtını komanda müəyyənləşdirir.
Qanın ayaq damarlarında laxtalanması riskinə görə xüsusi corab və ya laxtalanmanın qarşısını alan iynə təyin oluna bilər. Evdə davam edəcəksinizsə, tətbiqi və müddəti çıxış sənədində göstərilməlidir. Gəzməyə başlamaq bu təyinatı özbaşına dayandırmaq üçün əsas deyil.
Evə çıxış üçün vəziyyətin sabit olması və gündəlik ehtiyacların təhlükəsiz qarşılanması vacibdir. Evdə kömək lazım olub-olmayacağı da nəzərə alınır. Yaşadığınız yerdə pilləkən varsa, tək yaşayırsınızsa və ya əvvəlcədən yeriməkdə çətinlik çəkirsinizsə, bunları çıxış günü deyil, daha əvvəl bildirmək hazırlığı asanlaşdırır.
Evdə ilk həftələr: yemək, istirahət və yara
İlk günlər iştaha əvvəlki kimi olmaya bilər. İcazə verilən qidaları az miqdarda, daha tez-tez yemək böyük porsiyanı bitirməyə çalışmaqdan rahat ola bilər. Sağalma üçün enerji və zülal lazımdır; yalnız çay və duru şorba ilə uzun müddət kifayətlənmək uyğun deyil. Qidanın tərkibi əməliyyatınıza verilmiş tövsiyələrə əsaslanır.
Bəzi bağırsaq əməliyyatlarından sonra lif miqdarı müvəqqəti dəyişdirilir. Hamıya eyni pəhrizi tətbiq etmək, yaxud qəbizliyə görə özbaşına çoxlu lif əlavə etmək düzgün olmaz. Maye miqdarı da ürək və böyrək xəstəliyi olan insanlarda ayrıca razılaşdırılır. Davamlı iştahasızlıq, çəki itkisi və qidanı qəbul edə bilməmək həkimə bildirilməlidir.
Yaraya toxunmazdan və sarğını dəyişməzdən əvvəl əllər yuyulur. Sarğının nə vaxt dəyişəcəyi, duşun nə zaman mümkün olduğu və tikişin çıxarılıb-çıxarılmayacağı bağlanma üsulundan asılıdır. Yaraya həkimin təyin etmədiyi məlhəm və başqa maddələr çəkmək lazım deyil. Yara sağalanadək və icazə verilənədək vannada suya girmək və hovuzda üzmək təxirə salınır.
Günün bir hissəsini dincəlmək, qalanında isə evdə qısa gəzintilər etmək mümkündür. Bütün ev işlərini bir dəfəyə görmək tez yorulmağa səbəb ola bilər. Gəzinti məsafəsi dözümlülüyə uyğun artırılır. Yaxınların alış-veriş və yemək hazırlamağa köməyi ilk günlərdə istirahətlə hərəkət arasında tarazlığı saxlamağı asanlaşdırır.
Yük qaldırmaq, maşın sürmək və iş
Ağır yükə qayıdış kəsiyin ölçüsünə baxaraq müəyyən edilmir. Daxildə sağalan toxumaların da vaxtı var. Böyük qarın əməliyyatından sonra məhdudiyyətlər bir neçə həftə davam edə bilər, lakin konkret çəki həddi və müddət əməliyyatınıza görə yazılmalıdır. Uşaq qaldırmaq, dolu bazarlıq çantası daşımaq və mebel çəkmək də yük sayılır.
Maşın sürmək üçün diqqəti zəiflədən dərmanların təsiri keçməli, sükanı və pedalları sərbəst idarə etmək, bədəni çevirmək və qəfil əyləcləmək mümkün olmalıdır. Təqvimdə müəyyən günün tamamlanması bunları əvəz etmir. Cərrahın göstərişi və sığortanın tələbləri də nəzərə alınır. Əməliyyatdan sonra xəstəxanadan özünüz maşın sürərək çıxmaq planlaşdırılmır.
Masa arxasında işlə ağır fiziki işin tələbi fərqlidir. İşə gediş yolu, uzun müddət oturmaq, ayaqüstə qalmaq və yük daşımaq ehtiyacı qayıdış tarixini dəyişir. Mümkündürsə, qısa iş günü və yüngül vəzifələrlə mərhələli qayıdış razılaşdırılır. Yorğunluq davam edirsə, bu barədə nəzarət qəbulunda danışmaq lazımdır.
Sağalma planını dayandırıb yardım almaq lazım gələndə
Artan qarın ağrısı, qızdırma, təkrarlanan qusma, maye saxlaya bilməmək, sidiyə çıxa bilməmək və yaradan irin gəlməsi təcili tibbi qiymətləndirmə tələb edir. Bir ayaqda yeni şişkinlik və ağrı da həmin gün bildirilməlidir. Qəfil nəfəs darlığı, sinə ağrısı, huş itirmə və ciddi qanaxmada isə təcili yardım çağırılır.
Evdəki planın yanında çıxış sənədi, qəbul etdiyiniz dərmanların siyahısı və şöbənin əlaqə nömrəsi əlçatan saxlanmalıdır. Nəzarət qəbulunun tarixi, yara baxımını kimin davam etdirəcəyi və gözlənilən analiz cavablarını kimin izah edəcəyi evə gedəndə məlum olmalıdır. Beləliklə, yeni şikayət yarananda hara müraciət edəcəyinizi yenidən axtarmağa ehtiyac qalmır.