Stoma ilə işləmək, gəzmək, idman etmək və səyahətə çıxmaq çox vaxt mümkündür. İlk dövrdə kisəni dəyişməyi, dərini qorumağı və bağırsağın yeni iş rejimini öyrənmək lazım gəlir. Bu bacarıqlar xəstəxanadan çıxmazdan əvvəl göstərilməli, evə qayıtdıqdan sonra da suallar üçün əlaqə imkanı olmalıdır.

Stoma bağırsağın əməliyyatla qarın divarına çıxarılan hissəsidir. Nəcis buradan dəriyə yapışan xüsusi kisəyə toplanır. Stomaya alışmaq hər kəs üçün eyni müddət çəkmir: kimsə kisəyə tez uyğunlaşır, başqası üçün bədənindəki dəyişikliyi qəbul etmək daha çətin olur. Bu çətinliyi qulluq komandası ilə danışmaq mümkündür.

Kolostoma və ileostoma arasındakı fərq

Yoğun bağırsaqdan yaradılan stoma kolostoma, nazik bağırsağın son hissəsindən yaradılan isə ileostoma adlanır. Kolostomada nəcis çox vaxt daha qatı olur, amma bu, yoğun bağırsağın hansı hissəsinin işlək qalmasından asılıdır. İleostomadan gələn ifrazat adətən daha durudur və gün ərzində daha tez toplana bilər.

Bu fərq maye qəbuluna da təsir edir. Yoğun bağırsaq suyun və duzların sorulmasında iştirak etdiyindən ileostomada onların itkisi daha çox ola bilər. Kolostoması olan bir insana uyğun məsləhət ileostoması olan başqa insana eyni şəkildə tətbiq edilmir.

Hər iki növ müvəqqəti və ya daimi ola bilər. Müvəqqəti stoma bəzən bağırsaqdakı yeni birləşməni sağalma dövründə nəcis axınından qorumaq üçün yaradılır. Təbii çıxış yolunu bərpa etmək mümkün olmadıqda isə stoma daimi qalır. Kisənin formasına baxaraq onun sonradan bağlanıb-bağlanmayacağını bilmək olmaz.

Kisə və dəriyə gündəlik qulluq

Uyğun kisə seçimi stomanın ölçüsündən, qarın dərisinin formasından və ifrazatın xüsusiyyətindən asılıdır. Tək hissəli sistemdə kisə yapışqan səthlə birlikdə dəyişir. İki hissəli sistemdə isə dəriyə yapışan əsas və kisə ayrıdır. Hansının daha rahat olduğunu stoma üzrə təlim keçmiş tibb bacısı ilə yoxlamaq olar.

Kisə həddən artıq dolmadan boşaldılır. Ağırlıq yapışqan hissəni çəkə və sızmaya səbəb ola bilər. Dəyişmə zamanı dəri ilıq su ilə yumşaq təmizlənir, sonra ehtiyatla qurudulur. Yağlı krem və uyğun olmayan vasitələr kisənin yapışmasını zəiflədə bilər; dəriyə çəkilən məhsul kisə sistemi ilə uyğun olmalıdır.

Yapışqan səthin dəliyi stomanı sıxmamalı, ətraf dərini də açıq qoymamalıdır. Əməliyyatdan sonrakı şişkinlik azaldıqca stomanın ölçüsü dəyişə bilər. Buna görə əvvəl uyğun gələn dəliyin sonradan yenidən ölçülməsi lazım olur.

Yanma, qaşınma və təkrarlanan sızma ilə yaşamaq məcburiyyəti yoxdur. Sızan kisənin üstünə əlavə yapışqan vurub gözləmək dərinin zədələnməsini artıra bilər. Kisənin oturuşu və dəri vəziyyəti qiymətləndirilməlidir. Təmas zamanı xırda qan ləkəsi görünə bilsə də, davam edən və ya kisəyə dolan qanaxma adi qulluq problemi sayılmır.

Yemək və maye qəbulunda nə dəyişir?

İlk sağalma dövründə, xüsusən ileostomadan sonra, daha az lifli qidalanma tövsiyə oluna bilər. Lif tərəvəz, meyvə və taxıl məhsullarında olan, tam həzm edilməyən hissədir. Sonradan qidalar tədricən artırılır. Ömürlük yalnız bir neçə yeməklə məhdudlaşmaq adətən lazım deyil.

Kiçik porsiyalarla yemək və qidanı yaxşı çeynəmək xüsusən başlanğıcda kömək edir. Yeni qidaları ayrı vaxtlarda sınamaq hansının köp, qoxu və ya duru ifrazatı artırdığını anlamağı asanlaşdırır. Qidalanmanı çox daraltmaq çəki itkisinə gətirirsə, həkim və qidalanma mütəxəssisi ilə plan yenidən qurulur.

İleostomada ifrazat qəfil çoxalıb sulu olduqda məsələni təkcə daha çox adi su içməklə həll etmək mümkün olmaya bilər. Su ilə yanaşı duzlar da itirilir. Belə hallarda həkim ağızdan qəbul edilən, itirilən su və duzları bərpa edən xüsusi məhlul və uyğun maye planı təyin edə bilər. Özbaşına mayeni kəsmək də düzgün deyil.

Sidiyin azalması və tündləşməsi, ağız quruluğu, başgicəllənmə və gücsüzlük susuzlaşmanı düşündürür. Bu əlamətlər yaranarsa həmin gün tibbi məsləhət lazımdır. Maye içə bilməmək və ya huşun bulanması isə təcili yardım tələb edir.

İş, hərəkət və səfər

İşə qayıdış əsas əməliyyatın həcmi, ümumi gücünüz və işin fiziki yükü ilə bağlıdır. Masaarxası işlə ağır yük qaldırılan iş eyni deyil. Qısa iş günü, tualetə çıxış və ehtiyat kisə saxlamaq üçün yer ilk həftələrdə uyğunlaşmanı asanlaşdıra bilər.

Gəzinti tədricən artırılır. Qarın divarı sağalarkən ağır yük və güc tələb edən məşqlər üçün cərrahın fərdi göstərişi əsasdır. Stomanın ətrafında yırtıq yaranması mümkün olduğundan məşqə birdən yüksək yüklə qayıtmaq uyğun deyil. Sağalma tamamlandıqdan sonra üzgüçülük də mümkün ola bilər; kisə sisteminin suya uyğun istifadəsi əvvəlcədən öyrənilir.

Səfər üçün kisələr, dərini təmizləmə vasitələri, tullantı paketləri və ehtiyat geyim əlçatan çantada saxlanır. Yol uzanarsa və ya baqaj gecikərsə istifadə etmək üçün əlavə ehtiyat faydalıdır. İsti havada, xüsusən ileostomada, maye itkisinə daha diqqətli yanaşılır. Yeni əməliyyatdan sonra uçuşun vaxtı isə cərrahla dəqiqləşdirilir.

Müvəqqəti stomanın bağlanması və yardım tələb edən hallar

Bağlanma ayrıca əməliyyatdır. Əvvəlcə bağırsağın aşağıdakı birləşməsinin sağalması, keçidin açıq olması və ümumi sağlamlıq qiymətləndirilir. Bəzən kamera ilə baxış və ya xüsusi görüntüləmə lazım gəlir. Davam edən xərçəng müalicəsi və əvvəlki ağırlaşmalar vaxt seçiminə təsir edə bilər.

“Müvəqqəti” sözü ilkin niyyəti bildirir. Bəzi insanlarda sonradan bağlama əməliyyatı təhlükəsiz olmur və ya gözlənən bağırsaq fəaliyyəti qənaətbəxş görünmür. Bağlanmadan sonra da tualetə gedişlər arta və yeni uyğunlaşma dövrü başlaya bilər. Bu ehtimallar qərar verilməzdən əvvəl danışılır.

İfrazatın dayanması ilə birlikdə sancı, qarın şişkinliyi və qusma olarsa, stomanın rəngi tünd bənövşəyi və ya qara olarsa, yaxud çoxlu qanaxma görünərsə təcili tibbi yardım lazımdır. Bağırsaq tutulmasından şübhələndikdə özbaşına işlədici qəbul etmək və stomaya alət salmaq olmaz. İfrazatın adət etdiyiniz rejimdən aydın şəkildə dəyişməsi barədə qulluq komandasına məlumat verilir.