Laparoskopik əməliyyatda cərrah qarında açılan kiçik kəsiklərdən kamera və xüsusi alətlər daxil edərək işləyir. Daxildəki görüntü ekranda izlənir. Bu üsulla həm xəstəliyi araşdırmaq, həm də müalicə etmək mümkündür. Dərinin üzərində kiçik izlər qalması daxildə aparılan əməliyyatın mütləq kiçik olması demək deyil.
Uyğun xəstədə bu giriş üsulu əməliyyatdan sonrakı hərəkəti və bərpanı asanlaşdıra bilər. Lakin hər xəstəlik və hər pasiyent üçün eyni dərəcədə uyğun deyil. Seçim müayinələrə, əməliyyatın məqsədinə, əvvəlki müdaxilələrə və ümumi sağlamlıq vəziyyətinə əsaslanır.
Kamera və alətlər qarına necə daxil olur?
Əməliyyat adətən ümumi anesteziya, narkoz altında aparılır. Bu zaman siz yatmış olursunuz, anestezioloq isə nəfəsi, qan dövranını və digər həyati göstəriciləri izləyir. Qarında ilk kiçik kəsik çox vaxt göbəyə yaxın edilir. Giriş yerini əməliyyatın növü və əvvəlki çapıqlar dəyişə bilər.
Laparoskop işıq və kamera ilə qarının içini göstərən nazik cihazdır. Cərrah görüntüyə ekranda baxaraq toxumaları ayırır, damarları bağlayır və lazım olan müdaxiləni aparır. Digər alətlər üçün əlavə kiçik kəsiklər açılır. Kəsiklərin sayı və yerləşməsi görüləcək işə görə dəyişir; hamıda eyni sayda olmur.
Alətlər qarın divarından xüsusi giriş boruları vasitəsilə keçirilir. Tibbdə bu giriş sisteminə troakar deyilir. Kamera ilə işçi alətlər fərqli girişlərdən hərəkət edə bilər. Bu quruluş cərraha qarının içində müxtəlif istiqamətlərdən işləməyə imkan verir.
Çıxarılan orqan və ya toxuma üçün kəsiklərdən birini böyütmək lazım gələ bilər. Buna görə əməliyyatdan sonra bütün kəsiklərin eyni ölçüdə olmaması gözləniləndir. Toxumanı çıxarmaq üçün girişin genişləndirilməsi ilə bütün əməliyyatın açıq üsula keçirilməsi eyni qərar deyil.
Qarına niyə karbon qazı verilir?
Qarın divarı ilə orqanlar arasında işləmək üçün yer lazımdır. Bu boşluğu yaratmaq məqsədilə qarına nəzarət olunan təzyiqlə karbon qazı verilir. Qaz toxumaları yandırmaq və ya xəstəliyi müalicə etmək üçün istifadə edilmir. Onun rolu görüntünü və alətlərin hərəkətini mümkün edən sahə yaratmaqdır.
Əməliyyatın sonunda qazın böyük hissəsi xaric edilir. Sonrakı günlərdə köp və çiyinə yayılan narahatlıq hiss oluna bilər. Bu, qarınla döş qəfəsini ayıran diafraqmanın qıcıqlanması ilə əlaqəli ola bilər və çox vaxt tədricən azalır. Çiyin ağrısına sinə ağrısı və ya nəfəs darlığı qoşulursa, bunu adi qaz narahatlığı hesab etmək olmaz.
Qarın daxilində təzyiq yaradılması və əməliyyat zamanı bədənin müəyyən vəziyyətdə saxlanması anesteziya planında nəzərə alınır. Ürək və ağciyər xəstəliyiniz varsa, əməliyyat öncəsi qiymətləndirmədə bu barədə məlumat verilir. Kəsiklərin kiçik olması narkoz hazırlığına ehtiyacı aradan qaldırmır.
Hansı əməliyyatlar bu üsulla aparılır?
Öd kisəsinin çıxarılması və bəzi yırtıq əməliyyatları laparoskopiyanın istifadə edildiyi müdaxilələrdəndir. Yoğun bağırsaq, düz bağırsaq və mədə xəstəliklərinin, eləcə də böyrəküstü vəzi problemlərinin müəyyən hissəsi də bu üsulla müalicə oluna bilər. Orqanın adı təkbaşına üsulu müəyyən etmir; xəstəliyin xüsusiyyəti və müdaxilənin həcmi qiymətləndirilir.
Öd kisəsinin nazik alətlərlə çıxarılmasına nümunəni mini-laparoskopik öd kisəsi əməliyyatının videosunda görmək olar. Bu, böyüklər üçün nəzərdə tutulmuş cərrahi çəkilişdir və əməliyyat görüntüləri ehtiva edir. Videodakı alət və kəsik ölçüləri həmin müdaxiləyə aiddir, bütün laparoskopik əməliyyatlar üçün dəyişməz qayda deyil.
Bağırsaq əməliyyatında isə xəstə hissənin çıxarılması və qalan ucların birləşdirilməsi kimi daha geniş iş görülə bilər. Bu mərhələlər düz bağırsağın bir hissəsinin laparoskopik çıxarılması videosunda göstərilir. Bu video da böyüklər üçün cərrahi çəkilişdir. Belə görüntüyə baxmaq müalicəyə razılıq vermək üçün şərt deyil; üsul sözlə də izah oluna bilər.
Bəzən laparoskopiya yalnız qarının içini qiymətləndirmək və analiz üçün toxuma götürmək məqsədilə aparılır. Buna diaqnostik laparoskopiya deyilir. Müalicə əməliyyatından fərqli olaraq burada əsas məqsəd daha dəqiq məlumat əldə etməkdir; sonrakı addım görülənlərə və analiz cavabına görə planlanır.
Açıq əməliyyata keçmək nə deməkdir?
Cərrah iş zamanı kiçik girişlərlə davam etməyin uyğun olmadığını görə bilər. Əvvəlki əməliyyatdan qalan bitişmələr, toxumaların bir-birinə yapışması, güclü iltihab, anatomiyanın aydın seçilməməsi və ya qanaxma buna səbəb ola bilər. Belə halda daha geniş kəsiklə birbaşa girişə keçilir.
Bu qərar özlüyündə uğursuzluq sayılmır. Məqsəd əməliyyatı təhlükəsiz başa çatdırmaqdır. Bununla yanaşı, keçid bəzən artıq yaranmış ağırlaşmanı idarə etmək üçün də lazım olur; səbəbləri bir-birindən ayırmaq vacibdir. Əməliyyatdan sonra cərrah nəyin aşkar edildiyini və üsulun niyə dəyişdiyini izah etməlidir.
Açıq üsula keçmək ehtimalı əməliyyatdan əvvəl razılıq söhbətində müzakirə olunur. Əvvəldən qarın əməliyyatı keçirmək hər kəsdə laparoskopiyanı mümkünsüz etmir, amma giriş və davam planına təsir edə bilər. Bu ehtimalı yalnız dəridəki çapığa baxaraq dəqiq müəyyənləşdirmək olmur.
Kiçik kəsikdən sonra nəyi izləmək lazımdır?
İlk günlərdə kəsik həssaslığı, yorğunluq və müəyyən köp gözlənilə bilər. Xəstəxanada qalma və gündəlik fəaliyyətə qayıtma müddəti daxildə aparılmış əməliyyata bağlıdır. Öd kisəsi müdaxiləsinin bərpa planını böyük bağırsaq əməliyyatına tətbiq etmək uyğun deyil. Daxili sağalma dəridəki yaranın görünüşündən daha uzun çəkə bilər.
Dr. İlqar İsmayılov öd kisəsi, yırtıq, yoğun bağırsaq, düz bağırsaq və mədə xəstəlikləri üzrə laparoskopik əməliyyatlar aparır.
Artan qarın ağrısı, qızdırma, davamlı qusma, yarada yayılan qızartı və ya irin olduqda cərrahla təcili əlaqə saxlanmalıdır. Bir ayaqda yeni ağrı və şişkinlik də qiymətləndirilməlidir. Qəfil nəfəs darlığı, sinə ağrısı, huş itirmə və ciddi qanaxma təcili yardım tələb edir. Kəsiklərin kiçik görünməsi belə əlamətləri evdə gözləmək üçün əsas deyil.