Minimal invaziv əməliyyatda cərrah xəstə nahiyəyə kiçik kəsiklərdən və ya bədənin təbii dəliyindən çatır. Açıq əməliyyatda isə daha geniş kəsikdən istifadə olunur. Uyğun xəstədə kiçik kəsiklər ağrının azalmasına və gündəlik həyata daha tez qayıtmağa kömək edə bilər. Seçimi yalnız çapığın ölçüsü müəyyən etmir: xəstəliyin yeri, yayılması və insanın ümumi sağlamlığı birlikdə qiymətləndirilir.
Eyni diaqnozu olan iki şəxsə fərqli yanaşma təklif edilməsi mümkündür. Birində laparoskopik üsul münasib olduğu halda, digərində açıq əməliyyat xəstə toxumanı təhlükəsiz çıxarmaq üçün daha uyğun ola bilər. Xərçəng zamanı əsas məsələ şişin lazımi həcmdə çıxarılmasıdır; kiçik kəsik bu məqsədi əvəz etmir.
Minimal invaziv yanaşmalar nə ilə fərqlənir?
Laparoskopik əməliyyat qarın nahiyəsində kiçik kəsiklərdən kamera və alətlərlə aparılır. Torakoskopik yanaşmada kamera döş qəfəsinə daxil edilir. Məsələn, qida borusunun bəzi əməliyyatlarında həm qarında, həm də döş qəfəsində işləmək lazım gəlir və bu iki üsul birlikdə tətbiq oluna bilər.
Belə bir əməliyyatın qarın və döş qəfəsi mərhələlərini qida borusunun minimal invaziv əməliyyatı videosunda görmək mümkündür. Bu, böyüklər üçün nəzərdə tutulmuş cərrahi əməliyyat çəkilişidir. Görüntülər konkret əməliyyatı göstərir, həmin yanaşmanın hər xəstəyə uyğun olduğunu bildirmir.
Transanal əməliyyatda düz bağırsağa anal dəlikdən, bağırsağın xaricə açılan hissəsindən daxil olunur. TAMIS adlanan transanal minimal invaziv cərrahiyyə bəzi poliplərin, bağırsağın daxili səthindəki törəmələrin və seçilmiş erkən xərçənglərin yerli çıxarılmasında istifadə edilir. Düz bağırsaqdakı hər şiş bu üsulla müalicə edilə bilməz. Şişin dərinliyi və limfa düyünlərinə yayılma ehtimalı daha geniş əməliyyat tələb edə bilər.
Robotik cərrahiyyədə alətləri cərrah idarəetmə pultundan hərəkət etdirir. Robot müstəqil qərar vermir. Bu sistem dar sahədə işləməyi asanlaşdıra bilər, amma mövcudluğu bütün əməliyyatlarda üstün nəticə demək deyil. Üsulun uyğunluğu və komandanın həmin əməliyyat üzrə hazırlığı ayrıca qiymətləndirilir.
Açıq əməliyyata ehtiyac nə vaxt yaranır?
Böyük və qonşu orqanlara yayılmış şiş, əvvəlki əməliyyatlardan qalan sıx bitişmələr və ya təcili müdaxilə tələb edən vəziyyət seçimə təsir göstərə bilər. Bitişmə qarın daxilində toxumaların bir-birinə yapışmasıdır. Əvvəllər açıq əməliyyat keçirmək yeni əməliyyatın da mütləq açıq olacağı anlamına gəlmir, lakin girişin və toxumaların ayrılmasının çətinliyini artıra bilər.
Ürək və ağciyər xəstəlikləri də nəzərə alınır. Bəzi minimal invaziv əməliyyatlarda bədənin xüsusi vəziyyətdə saxlanması və qarın boşluğunda yaradılan təzyiq xəstəyə əlavə yük verir. Anestezioloq, əməliyyat zamanı keyitmə və həyati funksiyalara nəzarət edən həkim, bu yükün nə qədər qəbulolunan olduğunu cərrahla birlikdə qiymətləndirir.
Bəzən əməliyyat kiçik kəsiklərlə başlayır, sonra açıq üsula keçilir. Səbəb qanaxma, görünüşün kifayət etməməsi və ya orqanların yerləşməsi ilə bağlı əvvəlcədən tam bilinməyən çətinlik ola bilər. Belə keçidin mümkünlüyü əməliyyatdan qabaq danışılmalıdır. Xəstənin təhlükəsizliyi üçün verilən bu qərar avtomatik olaraq səhv əməliyyat aparıldığını göstərmir.
Sağalma və xərçəng nəticələri eyni sual deyil
Kiçik kəsiklə aparılan bir çox əməliyyatdan sonra yara ağrısı və xəstəxanada qalma müddəti açıq yanaşmaya nisbətən azala bilər. Lakin qarın daxilində görülən iş yenə böyük ola bilər: bağırsağın bir hissəsinin çıxarılması və uclarının birləşdirilməsi daxili toxumaların sağalmasını tələb edir. Çöldəki yaranın balaca görünməsi ağır yük qaldırmağa hazır olmaq demək deyil.
Minimal invaziv yanaşmalarda da qanaxma, infeksiya və qonşu orqanın zədələnməsi mümkündür. Bağırsaq hissələri birləşdirilirsə, birləşmə yerindən sızma riski ayrıca mövcuddur. Bu fəsadda bağırsaq möhtəviyyatı ətraf toxumalara keçə bilər və əlavə müalicə, bəzən yenidən əməliyyat lazım gələr. Ona görə əməliyyatın həcmi ilə giriş üsulu ayrı izah edilməlidir.
Xərçəngin təkrarlanması və uzunmüddətli yaşama ayrıca araşdırılan nəticələrdir. Uyğun seçilmiş yoğun bağırsaq xərçəngi xəstələrində laparoskopik və açıq əməliyyatları müqayisə edən tədqiqatlar bu nəticələrin oxşar ola bildiyini göstərir. Bunu bütün orqanlara, bütün mərhələlərə və bütün minimal invaziv üsullara aid etmək olmaz. Xüsusilə robotik üsulun adından xərçəngin daha yaxşı müalicə olunacağı qənaəti çıxarılmır.
Şişin ətrafında sağlam toxuma sərhədinin saxlanması və lazım olan limfa düyünlərinin çıxarılması vacibdir. Limfa düyünləri orqanizmin müdafiə sisteminə aid kiçik strukturlardır və xərçəng hüceyrələri onlara yayıla bilər. Çıxarılan toxumanın mikroskop altında müayinəsi əməliyyatın nəticəsini və əlavə müalicəyə ehtiyacı qiymətləndirməyə kömək edir.
Qərar görüşündə nələr aydın olmalıdır?
Əməliyyatın hansı üsulla aparılacağını müzakirə edərkən gözlənilən faydanın məhz sizə necə aid olduğu açıqlanmalıdır. Gündəlik işiniz, hərəkət imkanınız, əvvəlki əməliyyatlarınız və evdə kömək alıb-almayacağınız sağalma planına təsir edir. Məsələn, masa arxasında işləyən şəxslə ağır fiziki iş görən insanın işə qayıtması eyni tarixə planlanmaya bilər.
Həkimdən açıq yanaşmanın alternativ olub-olmadığını, üsulu dəyişməyə hansı vəziyyətlərin səbəb ola biləcəyini və əməliyyatsız seçimin mövcudluğunu soruşmaq olar. Ağrının idarəsi, qidalanmanın başlanması və sonrakı görüşün vaxtı da planın hissəsidir. Tibbi termin aydın deyilsə, onun gündəlik dillə izahını istəmək qərar verməyi asanlaşdırır.
Evdə sağalma zamanı artan qarın və ya döş ağrısı, qızdırma, təkrarlanan qusma və yaradan irinli axıntı həkimlə təcili əlaqə tələb edir. Nəfəs darlığı, huş itirmə və ya güclü qanaxma olduqda təcili yardım lazımdır. Belə əlamətlər zamanı kəsiklərin kiçik olması gözləmək üçün əsas deyil.