Peritona yayılan xərçəngdə HIPEC və PIPAC dərmanın qarın boşluğuna verildiyi iki fərqli üsuldur. HIPEC-də görünən şişlər çıxarıldıqdan sonra adətən xərçəng hüceyrələrinə qarşı dərmanların qızdırılmış məhlulu qarında dövr etdirilir. Dərmanla bu müalicə kimyaterapiya adlanır. PIPAC-da isə dərman təzyiq altında xırda damcılar şəklində püskürdülür. Onların tətbiqi, məqsədi və faydasını göstərən sübutlar eyni deyil.

Uyğunluq fərdi qiymətləndirilir. Xərçəngin haradan başladığı, qarın daxilində nə qədər yayıldığı, görünən şişlərin çıxarılma imkanı və insanın ümumi vəziyyəti qərarı dəyişdirdiyindən bu üsullar bütün pasiyentlərə təklif edilmir və sağalma zəmanəti vermir. Xüsusən PIPAC-ın hansı xəstələrdə nə qədər fayda verdiyi hələ araşdırılır.

Peritonial karsinomatoz nə deməkdir?

Periton qarın divarının içini və qarındakı orqanların səthinin böyük hissəsini örtən nazik pərdədir. Başqa orqandan gələn xərçəng hüceyrələrinin bu səthdə ocaqlar yaratmasına peritonial karsinomatoz və ya periton metastazları deyilir. Metastaz xərçəngin başladığı yerdən başqa sahəyə yayılmasıdır. Peritonit isə pərdənin iltihabıdır. Bunlar ayrı vəziyyətlərdir.

Belə yayılma yoğun bağırsaq, mədə, yumurtalıq və appendiks, bağırsağın soxulcanabənzər çıxıntısı, mənşəli şişlərdə görülə bilər. Müalicə yalnız yayılmanın yerinə əsasən seçilmir. Məsələn, mədədən başlayan xərçənglə appendiksdən başlayan şiş qarın pərdəsində görünsə də, onların davranışı və müalicə imkanları fərqli ola bilər.

Qarında şişkinlik, tez doyma, ağrı və bağırsağın işində dəyişiklik yarana bilər. Qarın boşluğunda maye yığılmasına assit deyilir; bu, qarının böyüməsinə və bəzən nəfəs almaqda narahatlığa səbəb olur. Bəzi insanlarda isə peritondakı ocaqlar başqa müayinə zamanı üzə çıxır.

Kompüter tomoqrafiyası, bədənin qatlarla çəkilən görüntüləri, yayılmanı qiymətləndirməyə kömək edir. Kiçik ocaqlar görünməyə bilər. Onda qarına kamera ilə baxılması və toxuma nümunəsi götürülməsi lazım olur. Cərrahi komanda həm ocaqların miqdarını, həm də harada yerləşdiyini, xüsusən nazik bağırsaq boyunca yayılmanı nəzərə alır.

Şişin çıxarılması və HIPEC ayrı mərhələlərdir

Sitoredüktiv cərrahiyyənin məqsədi gözlə görünən şiş ocaqlarını çıxarmaqdır. Bunun üçün qarın pərdəsinin hissələrini və bəzən xəstəlikdən təsirlənmiş orqan hissələrini götürmək lazım gəlir. Bağırsaq da çıxarılarsa, uclarının birləşdirilməsi və ya nəcis çıxışı üçün bağırsağın qarın divarına çıxarıldığı stoma lazım ola bilər. Bunlar əməliyyatdan əvvəl müzakirə edilir.

HIPEC həmin əməliyyatın dərman mərhələsidir. Qızdırılmış kimyaterapiya məhlulu qarın boşluğunda dövr etdirilir, sonra çıxarılır. Məqsəd səthdə qala bilən mikroskopik hüceyrələrə təsirdir. Dərman gözlə görünən iri şiş ocaqlarını cərrahi yolla çıxarmağın əvəzi deyil və qarından kənardakı yayılmanı müalicə edən ümumi dərman müalicəsini də avtomatik əvəz etmir.

Əməliyyatdan faydalanma ehtimalı görünən xəstəliyin tam və ya tələb olunan səviyyədə çıxarılmasının mümkün olduğu seçilmiş hallarda daha əsaslı qiymətləndirilir. Nazik bağırsağın geniş sahəsinin tutulması, çıxarıla bilməyən ocaqlar və orqanizmin böyük müdaxiləyə dözə bilməməsi bu yolu məhdudlaşdıra bilər. Qarından kənardakı yayılma da ayrıca nəzərə alınır.

Hansı xəstələrdə fayda gözlənilir?

HIPEC barədə bir xərçəng növündə alınan nəticəni başqa növə köçürmək olmaz. Appendiks mənşəli bəzi şişlərdə qarın pərdəsində selik toplanması ilə gedən xəstəlik və seçilmiş digər vəziyyətlər bu yanaşma üçün ixtisaslaşmış komandada qiymətləndirilir. Yumurtalıq xərçənginin müəyyən qrupunda ilkin kimyaterapiyadan sonrakı əməliyyata HIPEC əlavə edilməsinin faydası göstərilib. Bu, hamıya aid deyil.

Yoğun bağırsaq xərçənginin yalnız peritona yayıldığı seçilmiş hallarda şişlərin cərrahi çıxarılması müzakirə oluna bilər. Lakin cərrahiyyəyə HIPEC əlavə edilməsinin ayrıca faydası daha qeyri-müəyyəndir. Böyük müqayisəli tədqiqatda oksaliplatin adlı dərmanla tətbiq edilən HIPEC yaşam müddətini artırmayıb və bəzi sonrakı ağırlaşmalar daha çox olub. Buna görə konkret dərman və tətbiq qaydası haqqında ayrıca əsaslandırma lazımdır.

Mədə xərçənginin peritona yayılmasında da bu kombinasiyanın ümumi standart müalicə olduğu deyilə bilməz. Müqayisəli araşdırmalarda cərrahiyyə və HIPEC-in dərman müalicəsinə əlavə edilməsinin yaşam üstünlüyü hər zaman göstərilmədiyi üçün belə təklifdə məqsəd, mövcud sübut və tədqiqat çərçivəsində olub-olmaması aydın olmalıdır.

Uyğunluq qərarını cərrah və onkoloq görüntülər, toxuma cavabı, əvvəlki müalicəyə cavab və orqanların fəaliyyəti əsasında birlikdə verir. Yaş təkbaşına qərar deyil. Qidalanma çatışmazlığı, hərəkət qabiliyyəti, böyrək və ürək fəaliyyəti böyük əməliyyatın mümkün faydasını onun yükü ilə müqayisə etməyə kömək edir.

PIPAC nə üçün araşdırılır?

PIPAC laparoskopiya zamanı, qarına kiçik kəsiklərdən kamera və alətlər daxil edilərək tətbiq olunur. Kimyaterapiya mayesi xüsusi cihazla aerozola, çox xırda damcılara çevrilir və qarın boşluğuna verilir. Bu, nəfəsə çəkilən dərman deyil. Müdaxilə pasiyent yatızdırılaraq aparılır və seçilmiş protokollarda təkrar seanslar planlana bilər.

Şişlərin geniş cərrahi çıxarılması uyğun olmayan bəzi pasiyentlərdə bu yanaşma araşdırılır. Məqsəd xəstəliyə nəzarət və şikayətlərin azalması ola bilər, amma yaşam müddətinə və həyat keyfiyyətinə təsiri barədə yetərli keyfiyyətdə sübut hələ yoxdur. PIPAC hamıya uyğun, təsdiqlənmiş sağaldıcı müalicə sayılmadığından pasiyent razılıq verməzdən əvvəl ona müdaxilənin tədqiqat çərçivəsi, gözlənilən faydanın qeyri-müəyyənliyi və mövcud alternativlər barədə məlumat verilməlidir.

Mədə əməliyyatı ilə birlikdə PIPAC tətbiqini göstərən video böyüklər üçün nəzərdə tutulmuş cərrahi çəkilişdir. Bu, konkret müdaxilə nümunəsidir, həmin kombinasiyanın bütün mədə xərçəngi xəstələrinə uyğunluğunu göstərmir. Üsulların təqdimatı peritonial karsinomatoz cərrahiyyəsi səhifəsində də verilir.

Risklər və gündəlik şikayətlərin müalicəsi

Geniş cərrahiyyədə qanaxma, infeksiya, bağırsaq birləşməsindən sızma və uzun bərpa dövrü mümkündür. Kimyaterapiya böyrəklərə və qan hüceyrələrinə təsir göstərə bilər. Kiçik kəsiklər riski aradan qaldırmır. PIPAC zamanı bağırsaq zədəsi, ağrı və dərmanla bağlı ağırlaşmalar mümkündür, əvvəlki əməliyyatlardan qalan bitişmələr isə bəzən qarına təhlükəsiz daxil olmağa imkan vermədiyindən onun aparılmasına mane olur.

Bu müdaxilələr uyğun olmadıqda ağrının müalicəsi, qidalanma dəstəyi, qarında yığılan mayenin boşaldılması və onkoloji dərman müalicəsi üçün plan qurulur. Şikayətləri azaltmaq ayrıca müalicə məqsədidir və xəstəliyə qarşı dərmanlarla yanaşı aparıla bilər.

Artan qarın ağrısı, təkrarlanan qusma, qaz və nəcisin çıxmaması bağırsaq keçməməzliyini göstərə bilər və təcili qiymətləndirmə tələb edir. Güclü nəfəs darlığı, huşda dəyişiklik və müdaxilədən sonra qızdırma da gecikdirilməməlidir. Qarının tədricən böyüməsi, yemək miqdarının azalması və çəki itkisi isə müalicə komandasına bildirilməlidir ki, dəstək planı vaxtında dəyişdirilsin.