Qarın əməliyyatından sonra kəsik ətrafında ağrı və dartılma hissi gözlənilir. Ağrı adətən ilk günlərdə daha nəzərəçarpan olur, sonra tədricən azalır. Bunun hamı üçün eyni müddəti yoxdur: öd kisəsinin çıxarılması ilə bağırsağın bir hissəsinin çıxarılmasından sonrakı hisslər və sağalma tempi fərqlənə bilər. Böyük əməliyyatdan sonra müəyyən həssaslıq həftələrlə qala bilər.
Əsas məsələ ağrının hər gün tam yox olması deyil. Dərman planı ilə dincələ bilmək, dərin nəfəs almaq və qısa məsafə yerimək mümkün olmalıdır. Əvvəl azalan ağrı yenidən güclənirsə, yaxud yeni şikayətlər qoşulursa, bunu sağalmanın adi hissəsi sayıb gözləmək düzgün deyil.
Gözlənilən ağrı necə dəyişir?
Yataqda çevriləndə, ayağa qalxanda və öskürəndə kəsik yerinin daha çox ağrıması mümkündür. Sakit uzanarkən ağrının azalması, dərmandan sonra yüngülləşməsi və günlər keçdikcə hərəkətin rahatlaşması yaxşılaşma istiqamətini göstərir. Bununla belə, yalnız ağrının yerinə baxaraq onun səbəbini müəyyən etmək olmur. Daxildə görülmüş işin həcmi də hiss etdiyiniz narahatlığa təsir edir.
Laparoskopik əməliyyatda cərrah kiçik kəsiklərdən kamera və alətlərlə işləyir. Bu üsuldan sonra qarında köp və çiyində ağrı da ola bilər. Qarına verilən qaz diafraqmanı, döş qəfəsi ilə qarını ayıran əzələni qıcıqlandırır və ağrı çiyində hiss olunur. Belə narahatlıq çox vaxt ilk günlərdə yüngülləşir. Sinə ağrısı və nəfəs darlığını isə qazla əlaqələndirib gözləmək olmaz.
Eyni əməliyyatı keçirmiş iki insan ağrını müxtəlif hiss edə bilər. Əvvəldən davam edən ağrı, qəbul olunan dərmanlar, yuxusuzluq və narahatlıq bu fərqə təsir göstərir. Başqasının artıq ağrımaması sizin də dərmanı dayandırmalı olduğunuz demək deyil. Həftələr keçdikcə azalmayan, yuxunu və hərəkəti pozan ağrı planlı müayinədə ayrıca qiymətləndirilməlidir.
Ağrıkəsici planı necə qurulur?
Cərrah və anestezioloq, əməliyyat zamanı keyitmə və həyati göstəricilərə nəzarət edən həkim, ağrıya qarşı planı müdaxilənin həcminə və sağlamlığınıza uyğun seçirlər. Plan bir neçə üsulu birləşdirə bilər. Parasetamol kimi dərmanlar, uyğun xəstədə iltihabəleyhinə ağrıkəsici və əməliyyat sahəsinin yerli keyidilməsi bu yanaşmanın hissələri ola bilər.
Daha böyük müdaxilələrdə bəzən sinir ətrafına keyidici verilir və ya epidural üsuldan istifadə olunur. Epidural zamanı bel nahiyəsində onurğa kanalının xüsusi sahəsinə yerləşdirilən nazik borudan dərman verilə bilər. Bunlar hər xəstəyə lazım deyil. Seçim dərmanın faydası ilə yanaşı, qanaxma ehtimalına, yanaşı xəstəliklərə və qəbul etdiyiniz digər preparatlara bağlıdır.
Güclü ağrı üçün opioid adlanan daha güclü ağrıkəsicilər qısa müddətə təyin oluna bilər. Onlar yuxululuq, ürəkbulanma və qəbizlik yarada, nəfəsi ləngidə bilər. Ona görə dozanı özbaşına artırmaq olmaz. Ağrı planı yetərli deyilsə, növbəti addım əlavə dərman qəbul etməkdən əvvəl müalicə komandası ilə əlaqə saxlamaqdır.
Böyrək və qaraciyər xəstəliyi, mədə xorası, dərman allergiyası və qan durulaşdıran preparat qəbulu əvvəlcədən bildirilməlidir. Aptekdə reseptsiz satılan dərman da hər kəsə uyğun olmur. İki fərqli qutudakı preparatın tərkibində eyni maddə ola bilər; xüsusən parasetamolun təkrarlanması dozanın bilmədən aşılmasına gətirə bilər.
Hərəkət edəndə ağrını azaltmaq
Ağrıdan qorxub bütün günü yataqda qalmaq bərpanı çətinləşdirir. Uzun hərəkətsizlik ayaq damarlarında laxtalanma ehtimalını artırır. Tibb işçisinin köməyi ilə erkən ayağa qalxmaq, qısa gəzmək və öyrədilən nəfəs hərəkətlərini etmək sağalma planının hissəsidir. İlk qalxma zamanı başgicəllənmə ola bildiyi üçün tək cəhd etmək uyğun deyil.
Yataqdan qalxarkən əvvəl yana çevrilmək, ayaqları kənara salmaq və qollarla dəstək alaraq oturmaq qarın əzələlərinin gərginliyini azalda bilər. Öskürərkən yaranı yastıqla yüngül dəstəkləmək də rahatlıq verə bilər. Bu hərəkətləri şöbədə tibb bacısı və ya fizioterapevtlə məşq etmək sonradan evdə tətbiqini asanlaşdırır.
Ağrının nə vaxt artdığını demək müalicəni tənzimləməyə kömək edir. Məsələn, sakitlikdə dözülən, amma dərin nəfəs almağa imkan verməyən ağrı kifayət qədər nəzarət altında deyil. Dərman sizə müntəzəm saatlarla yazılıbsa, ağrı çox güclənənədək gözləmək əvəzinə həmin cədvələ əməl olunur.
Hansı əlamətlər təcili qiymətləndirilməlidir?
Aşağıdakı dəyişikliklərdə planlı qəbul gününü gözləmədən cərrahla və ya əməliyyat olunduğunuz şöbə ilə əlaqə saxlamaq lazımdır:
Getdikcə güclənən və təyin edilmiş dərmanla yüngülləşməyən qarın ağrısı.
Ağrı ilə birlikdə qızdırma, titrətmə və ya ümumi vəziyyətin pisləşməsi.
Təkrarlanan qusma, artan qarın şişkinliyi və maye içə bilməmək.
Yarada yayılan qızartı, irinli axıntı, açılma və ya artan qanaxma.
Bir ayaqda yeni ağrı, şişkinlik və istilik hissi.
Qəfil nəfəs darlığı, sinə ağrısı, huş itirmə və ya güclü qanaxma təcili yardım tələb edir. Ağrıkəsicidən sonra insanı oyatmaq çətinləşirsə və nəfəsi çox yavaşdırsa, bu da təcili haldır. Belə vəziyyətdə cərrahın mesajınıza cavab verməsini gözləmək olmaz.
Evdə dərman planını izləmək
Evə yazılarkən dərmanın adı, dozası, qəbul aralığı və nə zaman azaldılacağı aydın olmalıdır. Əlavə doza üçün hansı şərtin lazım olduğu da yazılı göstərilməlidir. Opioidi spirtli içki və həkimin razılaşdırmadığı yuxugətirici ilə birləşdirmək təhlükəlidir. Uzun müddətdir belə dərman qəbul edən şəxsin dayandırma planı ayrıca qurulur.
Qəbul etdiyiniz dərmanı və saatı qeyd etmək həm dozanın təkrarlanmasının qarşısını alır, həm də cərraha vəziyyəti izah etməyi asanlaşdırır. Zəng zamanı ağrının harada olduğunu, nə vaxt dəyişdiyini, son dərmanı nə vaxt qəbul etdiyinizi və yanaşı əlamətləri bildirmək faydalıdır. Evə çıxış sənədində gündüz və gecə müraciət ediləcək əlaqə nömrəsi saxlanmalıdır.