Qasıq yırtığı ağrı verir, böyüyür və ya gündəlik hərəkəti məhdudlaşdırırsa, adətən planlı əməliyyat müzakirə edilir. Heç bir şikayəti olmayan və ya çox az narahatlığı olan bəzi kişilərdə həkim nəzarəti ilə gözləmək mümkündür. Bu seçim hər xəstəyə, xüsusilə qasıq nahiyəsində yırtığı olan qadınlara avtomatik aid edilmir.

Qabarıqlıq qəfil güclü ağrı ilə sərtləşirsə və əvvəlki kimi geri qayıtmırsa, vəziyyət artıq planlı əməliyyat sualından fərqlənir. Toxumanın sıxılması və qan təchizatının pozulması ehtimalına görə təcili tibbi yardım lazımdır.

Qasıqdakı şişkinlik necə qiymətləndirilir?

Qasıq yırtığında qarın daxilindəki piy toxuması və ya bağırsaq hissəsi qarın divarının aşağısındakı zəif sahədən qabara bilər. Ayaq üstə dayananda, öskürəndə və gücənəndə görünən şişkinlik uzananda kiçilə bilər. Kişilərdə bəzən xayalığa doğru enir. Dartılma, ağırlıq hissi və günün sonunda artan narahatlıq da mümkündür.

Diaqnoz çox vaxt cərrahın müayinəsi ilə qoyulur. Həkim ayaq üstə və uzanmış vəziyyətdə nahiyəyə baxa, öskürməyi xahiş edə bilər. Şişkinlik qəbul zamanı görünmürsə, onun nə vaxt yarandığını təsvir etmək kömək edir. Hər qasıq ağrısı yırtıqdan olmur; əzələ, oynaq və həmin nahiyədəki başqa toxumalar da ağrı verə bilər.

Müayinə kifayət etmədikdə ultrasəs, səs dalğaları ilə görüntüləmə, istifadə oluna bilər. Bəzi hallarda başqa görüntüləmə seçilir. Hər xəstəyə bütün müayinələr lazım deyil. Həkim görüntünün xəstənin şikayəti ilə uyğunluğunu qiymətləndirir, çünki təsadüfi tapıntı ağrının səbəbini həmişə izah etmir.

Müşahidə nə vaxt münasib seçimdir?

Yırtıq geri qayıdırsa və kişidə ağrı yoxdursa və ya narahatlıq çox azdırsa, müşahidə ilə əməliyyatın fayda və riskləri müzakirə edilə bilər. Müşahidə üçün xəstənin yeni əlamətləri tanıması və lazım olduqda tibbi yardıma çata bilməsi vacibdir. Nəzarət görüşləri fərdi qaydada planlanır.

Vaxt keçdikcə ağrı və narahatlıq artdığı üçün əməliyyat lazım gələ bilər. Əvvəlcə gözləmək qərarı verilməsi sonradan planın dəyişməsinə mane olmur. Ağrının işə, yeriməyə və idmana təsiri həkimə bildirilməlidir. Yırtıq özbaşına bağlanmadığından, müşahidənin məqsədi dəliyi yox etmək deyil.

Qadınlarda qasıq nahiyəsində görünən yırtığın bud yırtığı olması və ya onunla birlikdə rast gəlinməsi nəzərə alınır. Bud yırtığı qasığın bir qədər aşağı hissəsində yerləşir və sıxılma riski daha yüksəkdir. Buna görə hamilə olmayan qadınlarda adətən vaxtında planlı cərrahi müalicə qiymətləndirilir. Hamiləlikdə qasıq şişkinliyinin başqa səbəbləri də ola bildiyindən yanaşma ayrıca müəyyənləşdirilir.

Əməliyyat planlanarkən ürək və ağciyər xəstəlikləri, qəbul edilən dərmanlar və əvvəlki qarın əməliyyatları nəzərə alınır. Qan duruldan dərmanın necə idarə ediləcəyi fərdi təlimatla verilməlidir. Dərmanı özbaşına kəsmək əməliyyata hazırlıq sayılmır.

TEP, TAPP və açıq əməliyyatın fərqi

Hər üç yanaşmada məqsəd yırtıq möhtəviyyatını yerinə qaytarmaq və zəif sahəni bərpa etməkdir. Bir çox yetkin xəstədə bunun üçün torlu implant, qarın divarını dəstəkləyən tibbi material, yerləşdirilir. Torun qoyulacağı qat və həmin qata çatmaq yolu üsullara görə dəyişir.

TEP üsulunda cərrah qarın boşluğuna daxil olmadan qarın divarının qatları arasında işləyir. Tor qarın boşluğunu içəridən örtən qişanın, peritonun, qarşısında yerləşdirilir. Bu yanaşmanı qasıq yırtığının TEP əməliyyatı videosunda görmək olar. Bu cərrahi çəkiliş böyüklər üçün nəzərdə tutulub.

TAPP üsulunda əvvəlcə qarın boşluğuna daxil olunur. Sonra periton açılır, tor onun arxasındakı uyğun sahəyə qoyulur və qişa bağlanaraq tor bağırsaqdan ayrılır. Mərhələlər TAPP əməliyyatı videosunda göstərilir; bu da böyüklər üçün nəzərdə tutulmuş cərrahi əməliyyat çəkilişidir. Hər iki üsul laparoskopik, kiçik kəsiklərdən kamera və alətlərlə aparılan yanaşmadır və adətən ümumi keyitmə tələb edir.

Açıq əməliyyatda qasıq üzərində kəsik aparılır və bərpa həmin yoldan edilir. Uyğun hallarda yerli keyitmə ilə aparılması mümkündür. Açıq yanaşma müəyyən xəstələr üçün münasib seçim olaraq qalır; əvvəlki əməliyyatlar, yırtığın xüsusiyyətləri və ümumi keyitmənin riski qərara təsir edə bilər.

Təcrübəli komandada laparoskopik bərpa daha az davamlı ağrı və daha sürətli gündəlik fəaliyyətə qayıdışla əlaqəli ola bilər. İkitərəfli yırtıqda və əvvəl açıq əməliyyatdan sonra təkrarlanan yırtıqda bu yanaşma xüsusilə nəzərdən keçirilir. TEP ilə TAPP arasında hər xəstə üçün keçərli bir üstünlük sıralaması yoxdur. Laparoskopik yırtıq cərrahiyyəsi seçilərkən yırtığın yerləşməsi və cərrahın həmin üsul üzrə hazırlığı birlikdə nəzərə alınır.

Sıxılmış yırtıqda nə etmək lazımdır?

Əvvəllər uzananda itən qabarıqlığın indi ilişib qalması sıxılmanı düşündürür. İçəridəki toxumaya qan gəlməsi də dayanarsa, bu, boğulmuş yırtıqdır və toxuma zədələnə bilər. Evdə bu iki vəziyyəti etibarlı ayırmaq mümkün deyil.

Yeni yaranmış geri qayıtmayan qabarıqlıq, xüsusilə güclü ağrı, qusma, qarın şişməsi, qızartı və ya qaz çıxara bilməmə ilə birlikdədirsə, dərhal təcili yardım tələb edir. Qızdırma yaranmasını gözləmək olmaz. Qabarıqlığı güclə içəri basmaq və ağrını ev üsulları ilə keçirməyə çalışmaq vaxt itkisinə səbəb ola bilər.

Əməliyyatdan sonra hərəkət və ağrı

İlk günlər qasıqda ağrı, göyərmə və şişkinlik ola bilər. Qanaxma, infeksiya, sidiyə çıxma çətinliyi, yırtığın təkrarlanması və uzunmüddətli ağrı mümkün fəsadlar arasındadır. Əməliyyatdan əvvəl bunların izah edilməsi həm seçimə, həm də sonradan hansı əlamətdə müraciət olunacağını bilməyə kömək edir.

Yeriməyə adətən erkən başlanır, fəaliyyət rahatlıq səviyyəsinə görə tədricən artırılır. Masa arxası işə bir və ya iki həftə içində qayıtmaq mümkün ola bilər; ağır fiziki iş daha uzun fasilə tələb edə bilər. Sağalma tempi və yük məhdudiyyətləri əməliyyatın gedişinə uyğun verilir.

Ağrı azalmaq əvəzinə artırsa, qızdırma, yaradan axıntı, təkrarlanan qusma və ya sidiyə çıxa bilməmək varsa, həmin gün həkimlə əlaqə lazımdır. Yara sağaldıqdan sonra davam edən ağrı da qiymətləndirilməlidir, çünki səbəbindən asılı olaraq əlavə müalicə mümkündür.