Reflüks və hiatal yırtıq hər zaman əməliyyat tələb etmir. Şikayətlər qidalanma vərdişlərinin dəyişdirilməsi və uyğun dərmanlarla nəzarətdədirsə, çox vaxt həmin müalicə davam etdirilir. Əməliyyat təsdiqlənmiş reflüksə baxmayaraq davam edən ciddi şikayətlərdə, bəzi böyük və problem yaradan yırtıqlarda və seçilmiş digər hallarda müzakirə olunur.
Yanma hissi ilə yırtıq eyni şeydirmi?
Reflüks mədə möhtəviyyatının qida borusuna geri qayıtmasıdır. Tez-tez təkrarlanıb narahatlıq və ya zədələnmə yaratdıqda reflüks xəstəliyindən danışılır. Döş sümüyünün arxasında yanma, ağıza turş maye gəlməsi və yeməkdən sonra uzananda şikayətlərin artması buna uyğun ola bilər. Bəzən öskürək və səsdə dəyişiklik də olur, lakin bunların başqa səbəbləri araşdırılmadan reflüks diaqnozu qoyulmur.
Diafraqma döş qəfəsi ilə qarını ayıran əzələdir. Qida borusu onun dəliyindən keçərək mədəyə çatır. Mədənin bir hissəsi həmin dəlikdən yuxarı, döş qəfəsinə keçdikdə hiatal yırtıq yaranır. Bu dəyişiklik reflüksü asanlaşdıra bilər. Amma əlaqə mütləq deyil. Yırtığı olan hər insanda reflüks olmur və reflüks üçün yırtığın olması şərt deyil.
Kiçik, sürüşən yırtıq başqa səbəbdən aparılan müayinədə təsadüfən aşkarlana bilər. Təkcə cavabda yırtıq sözünün yazılması əməliyyat göstərişi sayılmır. Mədənin daha böyük hissəsinin döş qəfəsinə keçdiyi bəzi yırtıqlar isə yeməkdən sonra təzyiq hissi, udma çətinliyi və başqa problemlər yarada bilər. Bu halların qiymətləndirilməsi adi mədə yanmasının müalicəsindən fərqlənir.
Dərman müalicəsindən nə gözləmək olar?
Axşam çox yemək və dərhal uzanmaq şikayətləri artıra bilər. Yeməklə yatmaq arasında vaxt saxlamaq, gecə şikayətlərində yatağın baş tərəfini qaldırmaq və artıq çəki varsa onu azaltmaq faydalı ola bilər. Hər kəs üçün eyni uzun qadağa siyahısı lazım olmadığından hansı yeməyin sizdə narahatlıq yaratdığını izləmək, bütün qida qruplarını səbəbsiz məhdudlaşdırmaqdan daha faydalı ola bilər.
Proton pompası inhibitorları adlanan dərmanlar mədədə turşu hazırlanmasını azaldaraq həm qida borusunun zədələnmiş daxili qatının sağalmasına kömək edir, həm də təkrarlanan yanma hissini yüngülləşdirir. Dərman turşuluğu azaldır, mədənin yuxarı keçmiş hissəsini yerinə qaytarmır. Buna baxmayaraq, əlamətlər nəzarətdədirsə və başqa problem yoxdursa, əməliyyatsız müalicə kifayət edə bilər.
Dərmanın nə vaxt və necə qəbul edildiyi nəticəyə təsir edir. Şikayətlər qalanda əvvəlcə qəbul qaydası, doza və diaqnoz yenidən nəzərdən keçirilir. Bəzən insan dərmanı yalnız yanma başlayanda qəbul edir, halbuki ona müntəzəm qəbul planı verilib. Özbaşına dayandırmaq və ya dozanı artırmaq əvəzinə müalicə planının həkimlə dəqiqləşdirilməsi lazımdır.
Dərmanı uzun müddət qəbul etmək ehtiyacı yarananda avtomatik cərrahiyyəyə keçmək əvəzinə, müalicənin verdiyi fayda, mümkün əlavə təsirlər və sizin seçiminiz həkimlə birlikdə müzakirə olunur. Əməliyyatın da öz riskləri var və ondan sonra dərmana bir daha ehtiyac olmayacağına zəmanət verilmir.
Əməliyyat qərarı hansı müayinələrlə verilir?
Dərmana cavabın zəif olması təkbaşına kifayət etmir: əməliyyatın məhz sizin şikayətinizə kömək edə biləcəyini qiymətləndirmək üçün əvvəlcə problemin həqiqətən reflüksdən qaynaqlandığını göstərmək lazımdır. Endoskopiyada ağızdan keçirilən kamera ilə qida borusu və mədənin daxilinə baxılır, iltihab, daralma və yırtıq haqqında məlumat alınır.
Turşuluğun ölçülməsi, pH monitorinqi, qida borusuna nə qədər turşu qayıtdığını və bunun şikayətlərlə əlaqəsini araşdırdığı halda, manometriya adlanan başqa müayinə qida borusunun əzələlərinin necə işlədiyini ölçür. Əməliyyatdan əvvəl bu məlumat udma problemlərini ayırd etməyə və müdaxiləni planlamağa kömək edir. Testlər bir-birini əvəz etmir.
Təsdiqlənmiş reflüksdə düzgün dərmana baxmayaraq davam edən geri qayıtma və yanma, ciddi zədələnmə və ya dərman müalicəsini davam etdirməklə bağlı çətinliklər cərrahiyyənin müzakirəsinə səbəb ola bilər. Böyük hiatal yırtıqda qidanın keçməsinə maneə və mədənin burulması riski də ayrıca nəzərə alınır. Qərar yırtığın quruluşu, şikayətlər və ümumi sağlamlıq birlikdə qiymətləndirilərək verilir.
Nissen fundoplikasiyası necə aparılır?
Fundoplikasiya mədənin yuxarı hissəsinin qida borusunun aşağı ucu ətrafında bükülərək tikilməsidir. Nissen üsulunda bu bükülmə tam çevrə yaradır və geri axına qarşı maneəni gücləndirir. Yırtıq varsa, mədə qarın boşluğuna qaytarılır və diafraqmadakı genişlənmiş dəlik uyğun şəkildə daraldılır.
Müdaxilə çox vaxt laparoskopik aparılır: qarında kiçik kəsiklərdən kamera və alətlər daxil edilir. Əməliyyat ümumi anesteziya altında, insanın yatızdırılması ilə həyata keçirilir. Qida borusunun fəaliyyəti, gözlənilən fayda və udmaya mümkün təsir birlikdə qiymətləndirildikdən sonra bəzi pasiyentlər üçün tam bükülmə əvəzinə qismən fundoplikasiya daha uyğun hesab edilə bilər.
Hiatal yırtığın bu üsulla müalicəsini Nissen fundoplikasiyası videosunda görmək olar. Video böyüklər üçün nəzərdə tutulmuş cərrahi çəkilişdir və bir əməliyyatın gedişini göstərir. Qanaxma, infeksiya, qonşu orqan zədəsi və açıq əməliyyata keçmək ehtimalı barədə məlumat fərdi cərrahi müzakirənin hissəsidir.
Bərpa zamanı udma və köp şikayətləri
Əməliyyatdan sonra birləşmə ətrafındakı şişkinlik udmanı müvəqqəti çətinləşdirə bilər. Qidalanma adətən mayedən yumşaq yeməklərə doğru tədricən artırılır; dəqiq planı cərrahi komanda verir. Kiçik tikələr, yaxşı çeynəmək və yeməyi tələsmədən qəbul etmək faydalıdır. Tələsməyə ehtiyac yoxdur. Özünü yaxşı hiss etmək dərhal iri və quru tikələr yeməyə hazır olmaq demək deyil.
Gəyirməyin çətinləşməsi, qarında köp və qaz hissi də ola bilər. Qazlı içkilər bunu artıra bilər. Yüngül şikayətlər zamanla azala bilər, amma mayenin də keçməməsi, təkrarlanan qusma və getdikcə artan udma çətinliyi cərrahla təcili əlaqə tələb edir, çünki əlavə müayinə və bəzən yenidən müdaxilə lazım olur.
Əməliyyatdan əvvəl və ya sonra yaranmasından asılı olmayaraq, qəfil güclü döş və ya qarın ağrısı, nəfəs darlığı, qan qusma və ya huşun itməsi təcili tibbi yardım tələb edir. Döş ağrısını özbaşına reflüks saymaq olmaz, ürək xəstəliyi də belə başlaya bilər. Daha sonrakı dövrdə yanma və geri qayıtma təkrarlanarsa, reflüksün və ya yırtığın yenidən yaranması müayinələrlə qiymətləndirilir.