TAMIS düz bağırsaqdakı müəyyən törəmələrin anal dəlikdən daxil edilən kamera və alətlərlə çıxarılmasıdır. Adı transanal minimal invaziv cərrahiyyə ifadəsinin qısaltmasıdır: transanal anal yoldan aparılan, minimal invaziv isə toxumalara daha məhdud müdaxilə edən yanaşmanı bildirir. Uyğun seçilmiş halda qarında kəsik aparmadan törəməni çıxarmaq mümkün olur.
Bu üsul xüsusən bəzi böyük xoşxassəli poliplərdə və seçilmiş erkən xərçənglərdə nəzərdən keçirilir. Ancaq kiçik müdaxilə hər xəstəlik üçün yetərli deyil. TAMIS bağırsağın ətrafındakı limfa düyünlərini çıxarmadığından onlara yayılma riski olan xərçəngdə daha geniş əməliyyat lazım gələ bilər.
Polipin ölçüsü ilə yanaşı quruluşu da vacibdir
Polip bağırsağın daxili səthindən böyüyən toxuma çıxıntısıdır. Bir çox polip xoşxassəlidir, lakin bəzilərində zamanla xərçəng dəyişiklikləri yarana bilər. Polipin böyük görünməsi onun mütləq xərçəng olması demək deyil; kiçik görünməsi də bütün riskləri aradan qaldırmır.
Kolonoskopiya yoğun bağırsağın və düz bağırsağın içərisinə kamera ilə baxışdır. Bir çox polip bu müayinə zamanı çıxarıla bilir. Törəmə geniş əsaslıdırsa, əlverişsiz yerdədirsə və ya əvvəlki çıxarılmadan sonra çapıq sahəsində yenidən yaranıbsa, başqa üsul tələb oluna bilər. Belə vəziyyətdə TAMIS mümkün seçimlərdən biridir.
Qərardan əvvəl polipin yeri, yayılma sahəsi və toxuma nümunəsinin cavabı nəzərdən keçirilir. Lazım olduqda çanağın maqnit rezonans tomoqrafiyası, MRT, və düz bağırsağın içərisindən ultrasəs müayinəsi aparılır. Bunlar törəmənin bağırsaq divarına nə qədər girdiyini və yaxın limfa düyünlərini qiymətləndirməyə kömək edir. Limfa düyünləri xərçəng hüceyrələrinin yayıla bildiyi immun sistem strukturlarıdır.
Əvvəlki biopsiya, kiçik toxuma nümunəsinin müayinəsi, törəmənin yalnız bir hissəsi barədə məlumat verə bilər. Buna görə ilkin cavab xoşxassəli olsa da, bütöv çıxarılan toxumada əlavə dəyişikliklər aşkarlana bilər. Tam laboratoriya cavabı əməliyyatın sonrakı planını müəyyənləşdirir.
Erkən xərçəng və neyroendokrin şişlər
TAMIS bəzi aşağı riskli T1 xərçənglərdə uyğun ola bilər. T1 şişin bağırsağın daxili örtüyünün altındakı qata keçdiyini, lakin əzələ qatına çatmadığını bildirir. Bu işarə təkbaşına seçim üçün kifayət etmir: hüceyrələrin xüsusiyyətləri, yayılma dərinliyi və limfa düyünlərinə keçmə ehtimalı da qiymətləndirilir.
Daha dərin qata keçmiş şişlərdə və ya şübhəli limfa düyünləri olduqda yerli çıxarılma adətən əsas cərrahi müalicəni əvəz etmir. Böyük əməliyyatın uyğun olmadığı xüsusi hallar ayrıca şurada müzakirə olunur. Xəstənin ümumi vəziyyəti ilə yanaşı, daha məhdud müalicənin hansı riski saxladığı açıq danışılmalıdır.
Neyroendokrin şişlər bağırsaqdakı hormon siqnalları ilə əlaqəli xüsusi hüceyrələrdən inkişaf edir. Onların bəziləri yavaş böyüyür, digərləri daha fəal davranır. Seçilmiş, məhdud düz bağırsaq neyroendokrin şişlərində TAMIS istifadə oluna bilər, amma ölçü, dərinlik, hüceyrələrin çoxalma sürəti və yayılma birlikdə nəzərə alınır. Bəzi kiçik şişlər üçün kamera ilə aparılan başqa yerli çıxarılma üsulları kifayət edir.
Bu əməliyyatın konkret nümunəsi neyroendokrin şişdə TAMIS videosunda göstərilir. Bu, böyüklər üçün nəzərdə tutulmuş cərrahi çəkilişdir. Videodakı “karsinoid” adı həmin şiş qrupu üçün işlədilmiş adlandırmadır; müalicə qərarında əsas məlumat toxumanın ətraflı cavabıdır.
Əməliyyat günü nə baş verir?
TAMIS əməliyyatı adətən ümumi anesteziya altında, xəstə yatızdırılaraq aparılır. Anal kanala xüsusi giriş qurğusu yerləşdirilir, kamera və cərrahi alətlər onun içindən keçir. Cərrah törəməni və ətrafındakı uyğun sağlam toxuma sərhədini görərək ayırır.
Lazım olduqda bağırsaq divarının bütün qatlarını əhatə edən kiçik hissə çıxarılır. Məqsəd toxumanı mümkün qədər bütöv götürməkdir ki, laboratoriyada onun dərinliyi və kənarları qiymətləndirilə bilsin. Yaranan sahənin tikilib-tikilməməsi yerləşməsindən və əməliyyatın xüsusiyyətlərindən asılıdır.
Hazırlıq qaydası xəstəxana tərəfindən verilir. Bağırsağın təmizlənməsi, yemək və içməyin nə vaxt dayandırılması, qan durulaşdıran və diabet üçün istifadə olunan dərmanların planı əvvəlcədən dəqiqləşdirilir. Dərmanları özbaşına dayandırmaq olmaz. Allergiya və əvvəlki anesteziya problemləri barədə məlumat da komandanın bilməli olduğu məsələlərdəndir.
Anal yoldan işi təhlükəsiz tamamlamaq mümkün olmadıqda başqa cərrahi yanaşmaya keçmək lazım gələ bilər. Bu ehtimal əməliyyatdan əvvəl razılıq söhbətində izah olunur. TAMIS zamanı adətən stoma, bağırsağın qarın divarına çıxarılan açılışı, yaradılmır; daha geniş əməliyyata ehtiyac yaranarsa vəziyyət dəyişə bilər.
İlk günlərdə sağalma və narahatlıq əlamətləri
Xəstəxanada qalma müddəti müdaxilənin həcmi və ümumi vəziyyətlə bağlıdır. Evə buraxılarkən ağrıkəsici, qidalanma və bağırsaq fəaliyyətinə dair fərdi göstəriş verilir. İlk vaxtlarda anal nahiyədə narahatlıq, az miqdarda qan ləkəsi və selikli ifrazat ola bilər. Əlamətlərin azalmaq əvəzinə artması qiymətləndirilməlidir.
Anal kanalın əməliyyat zamanı genişləndirilməsi müvəqqəti qaz və ya nəcis qaçırmaya səbəb ola bilər. Qəbizliyin və gücənmənin qarşısını almaq üçün qida və lazım gəlsə nəcis yumşaldıcı planı həkimlə müəyyənləşdirilir. Özbaşına imalə etmək və anal nahiyəyə dərman yeritmək sağalan sahəyə uyğun olmaya bilər.
Gəzintiyə tədricən qayıdılır, ağır fiziki işin vaxtı cərrahla danışılır. Qızdırma, artan qarın və ya anal ağrı, davamlı qusma, sidiyə çıxa bilməmək və çoxlu qanaxma olduqda təcili tibbi qiymətləndirmə lazımdır. Evə buraxılış sənədində əlaqə məlumatının olması belə vəziyyətdə vaxt itirməməyə kömək edir.
Laboratoriya cavabı əlavə əməliyyatı nə vaxt dəyişir?
Toxumanı araşdıran patoloq törəmənin növünü, dərinliyini və kəsilmə sərhədlərini müəyyənləşdirir. Xərçəng hüceyrələri kənara çatırsa, daha dərin yayılma varsa və ya limfa və qan damarlarına keçmə əlamətləri görünürsə, yalnız TAMIS kifayət etməyə bilər. Bu halda bağırsağın ətraf limfa düyünləri ilə birlikdə çıxarıldığı daha geniş əməliyyat müzakirə olunur.
Əlavə əməliyyat tövsiyəsi əvvəlki müdaxilənin mənasız olması demək deyil: tam toxuma nümunəsi əvvəl bilinməyən riski göstərə bilər. Yalnız nəzarət seçildikdə də təkrar kamera müayinələrinin və lazım olan görüntüləmənin vaxtı müəyyənləşdirilir. Törəmənin xoşxassəli çıxması sonrakı bağırsaq müayinələrinə ehtiyacı avtomatik aradan qaldırmır.