TaTME düz bağırsaq xərçənginin əməliyyatında aşağıdan, anal kanal tərəfdən və qarın boşluğundan aparılan cərrahi mərhələləri birləşdirən üsuldur. Düz bağırsağın şiş olan hissəsi ətrafındakı uyğun toxuma ilə birlikdə çıxarılır. Bu yanaşma xüsusən çanağın dərinliyində işləməyin çətin olduğu bəzi xəstələrdə nəzərdən keçirilə bilər.
TaTME hər düz bağırsaq şişi üçün üstün seçim sayılmır. Onun mümkün faydası şişin yerindən, çanağın quruluşundan və əməliyyatı aparan komandanın xüsusi hazırlığından asılıdır. Anal yoldan işlənməsi əməliyyatın kiçik həcmli olması və ya stomanın mütləq lazım olmayacağı mənasına gəlmir.
Aşağıdan yanaşma hansı çətinliyi həll edir?
Düz bağırsaq çanağın dərinliyində, sidik və cinsiyyət orqanlarına, damarlara və sinirlərə yaxın yerləşir. Onun ətrafındakı yağlı toxuma mezorektum adlanır. Bu toxumanın içində limfa düyünləri var; xərçəng hüceyrələri həmin düyünlərə yayıla bilər. Total mezorektal eksiziya, TME, düz bağırsağın uyğun hissəsinin mezorektumla birlikdə anatomik sərhədlər üzrə çıxarılmasıdır.
Ənənəvi laparoskopik yanaşmada qarındakı kiçik kəsiklərdən salınan kamera və alətlərlə yuxarıdan aşağıya işlənir. Çanaq dar olduqda, xüsusən şiş aşağıda yerləşdikdə, alətlərin hərəkət sahəsi məhdudlaşa bilər. Şişin altındakı sərhədi görmək və bağırsağı uyğun səviyyədə ayırmaq texniki çətinlik yarada bilər.
TaTME-də həmin aşağı sahəyə anal tərəfdən yaxınlaşılır. “Ta” hissəsi transanal, anal yoldan aparılan deməkdir. Cərrah aşağı sərhədi birbaşa görərək toxumaları yuxarı istiqamətdə ayırır. Məqsəd əməliyyatın çətin hissəsinə başqa baxış bucağı yaratmaqdır; xərçəngin tam çıxarılması prinsipi dəyişmir.
Xəstə seçilərkən nələr nəzərə alınır?
Aşağı və bəzi orta düz bağırsaq şişləri, dar çanaq və qarın tərəfdən alətlərlə çatmağın çətinliyi bu üsulun müzakirəsinə səbəb ola bilər. Bunlar avtomatik göstəriş deyil. Eyni anatomik vəziyyətdə təcrübəli komanda başqa laparoskopik, robot köməyi ilə və ya açıq yanaşmanı daha münasib saya bilər.
Seçimdən əvvəl şişdən götürülmüş toxumanın cavabı, çanağın maqnit rezonans tomoqrafiyası, MRT, və xəstəliyin yayılmasını göstərən digər müayinələr birlikdə qiymətləndirilir. Şişin qonşu orqanlarla münasibəti, əvvəlki əməliyyatlar və şüa müalicəsi də planı dəyişə bilər. Bəzi hallarda standart toxuma sərhədlərindən kənara çıxan daha geniş cərrahiyyə lazım olur.
Bağırsağın yenidən birləşdirilməsinin mümkünlüyü ayrıca qiymətləndirilir. Anal sfinkter, nəcisi saxlayan əzələ sistemi, şişlə tutulubsa, aşağıdan yanaşma bunu aradan qaldırmır. Müvəqqəti və ya daimi stoma, bağırsağın qarın divarına çıxarılan açılışı, ehtiyacı barədə əvvəlcədən danışılır.
Qərar verilərkən sizin üçün gözlənən konkret fayda izah olunmalıdır. “Şişə aşağıdan daha aydın çatmaq mümkündür” kimi anatomiyaya əsaslanan səbəb ilə üsulun yalnız yeni olması fərqli arqumentlərdir. Alternativ əməliyyatın niyə seçildiyini və ya seçilmədiyini anlamaq məlumatlı qərarın bir hissəsidir.
Qarın və anal mərhələlər necə birləşir?
Əməliyyat ümumi anesteziya altında aparılır, xəstə yatızdırılır. Qarın tərəfdə bağırsaq və damarlar hazırlanır. Anal kanaldan yerləşdirilən xüsusi qurğu isə kamera və alətlərlə aşağıdan işləməyə imkan verir. Mərhələlər komandanın təşkilindən asılı olaraq ardıcıl və ya eyni vaxtda aparıla bilər.
Toxumaların ayrıldığı sahələr birləşdikdən sonra çıxarılan hissə götürülür və uyğun hallarda bağırsaq yenidən birləşdirilir. Bu birləşmə anastomoz adlanır. Aşağıda qurulan anastomozun sağalma dövrünü qorumaq üçün müvəqqəti ileostoma, nazik bağırsaqdan stoma, lazım gələ bilər.
Laparoskopik hissənin ümumi prinsipləri düz bağırsaq xərçənginin laparoskopik cərrahiyyəsi səhifəsində təqdim olunur. İki yanaşmanın birlikdə tətbiqi TaTME əməliyyatının videosunda görünür; bu, böyüklər üçün nəzərdə tutulmuş cərrahi çəkilişdir.
TaTME ilə TAMIS adları oxşasa da, əməliyyatların həcmi fərqlidir. TAMIS adətən bağırsaq divarındakı məhdud törəmənin yerli çıxarılmasıdır. TaTME isə düz bağırsağın və ətraf mezorektumun çıxarılmasını əhatə edən böyük xərçəng əməliyyatının bir yanaşmasıdır.
Nəticələr barədə nə məlumdur?
Xüsusi hazırlıqlı komandaların iştirak etdiyi müqayisəli araşdırmalarda TaTME ilə laparoskopik TME arasında xərçəngə nəzarət baxımından yaxın nəticələr göstərilib. TaLaR tədqiqatında üçillik xəstəliksiz sağqalma üzrə TaTME əvvəlcədən müəyyən edilmiş müqayisə meyarına görə laparoskopik üsuldan geri qalmayıb. Bu, TaTME-nin hamı üçün daha yaxşı olduğunu göstərmir.
COLOR III tədqiqatının 2026-cı ildə dərc edilən qısamüddətli nəticələrində əməliyyatdan sonrakı ağırlaşmalar və tam çıxarılma göstəriciləri oxşar olub, açıq əməliyyata keçid isə TaTME qrupunda daha az müşahidə edilib. Uzunmüddətli xərçəng nəzarəti və bağırsaq funksiyası barədə həmin tədqiqatın davam edən izləməsi ayrıca əhəmiyyət daşıyır.
Üsulun tətbiqi ilə bağlı yanaşmalar bütün ölkələrdə eyni deyil. İngiltərənin NICE tövsiyəsi TaTME-ni tədqiqat çərçivəsində nəzərdən keçirməklə məhdudlaşdırır. Bu, Azərbaycan üçün yerli qayda kimi təqdim edilə bilməz, amma üsulun təhlükəsizliyinə dair narahatlıqların və nəticələrin izlənməsinin niyə açıq müzakirə olunmalı olduğunu göstərir.
Xüsusi komanda təcrübəsi və əməliyyatdan sonrakı nəzarət
Aşağıdan baxanda toxumaların görünüşü və istiqamətləri qarın tərəfdən baxışdan fərqlənir. Səhv toxuma qatına keçmək sidiyi sidik kisəsindən xaricə aparan kanalın, yaxın orqanların və sinirlərin zədələnməsinə səbəb ola bilər. Buna görə adi laparoskopik təcrübə təkbaşına TaTME üçün yetərli hazırlıq sayılmır.
Strukturlaşdırılmış təlim, təcrübəli cərrahın ilkin əməliyyatlarda nəzarəti və nəticələrin davamlı qeydiyyatı bu yanaşmanın tətbiqində mühümdür. Komanda yalnız əməliyyat texnikasına deyil, mümkün zədələnməni vaxtında tanımağa və müalicə etməyə də hazır olmalıdır. Xərçəngin yerli təkrarlanması barədə əvvəlki narahatlıqlar belə nəzarətin əhəmiyyətini artırır.
Sağalma dövründə bağırsaq birləşməsindən sızma, infeksiya, qanaxma və sidik ifrazı problemləri izlənir. Evdə qızdırma, getdikcə artan qarın və ya çanaq ağrısı, davamlı qusma, sidiyə çıxa bilməmək və ya güclü halsızlıq yaranarsa cərrahi komanda ilə təcili əlaqə lazımdır. Çıxarılan toxumanın laboratoriya cavabı və sonrakı müayinələr həm müalicənin davamını, həm də uzunmüddətli nəzarəti müəyyənləşdirir.