Yırtığın müalicəsi onun harada yerləşməsindən, yaratdığı narahatlıqdan və toxumanın sıxılma riskindən asılıdır. Qasıq, bud, göbək və əvvəlki əməliyyat çapığında yaranan yırtıqlar eyni qayda ilə qiymətləndirilmir. Açıq və laparoskopik əməliyyat arasında seçim də bu fərqlərə əsaslanır.
Yetkin insanda qarın divarı yırtığının dəliyi adətən özbaşına bağlanmır. Lakin bu, aşkarlanan hər yırtığın dərhal əməliyyat olunması demək deyil. Ağrı verməyən bəzi yırtıqlar həkim nəzarəti ilə izlənə bilər, digərlərində isə gecikdirmədən planlı müdaxilə daha münasibdir. Qəfil güclü ağrı və ilişib qalmış qabarıqlıq təcili vəziyyət ola bilər.
Qabarıqlığın arxasında nə dayanır?
Qarın divarı orqanları yerində saxlayan əzələ və möhkəm birləşdirici toxuma qatlarından ibarətdir. Bu qatların zəif yerindən piy toxuması və ya bağırsaq hissəsi xaricə doğru qabara bilər. Dərinin altında görünən şişkinlik yırtığın xaricdən görünən hissəsidir; əsas problem onun keçdiyi dəlik və ya zəif sahədir.
Zəiflik doğuşdan mövcud ola, yaşla arta və ya əvvəlki əməliyyatın kəsiyi boyunca yarana bilər. Qarın daxilində təzyiqi artıran davamlı öskürək, gücənmə və artıq çəki bəzi yırtıqların yaranmasına və böyüməsinə təsir edir. Ağır əşya qaldırarkən qabarıqlığın ilk dəfə görünməsi bütün problemin tək həmin hərəkətdən yarandığını sübut etmir.
Uzananda şişkinliyin yox olması dəliyin bağlanması deyil. İçəridəki toxuma geri qayıdır, zəif sahə isə qalır. Kəmər və ya bandaj bəzi insanlarda müvəqqəti rahatlıq verə bilər, amma yırtığı bərpa etmir. Qarın məşqləri də yaranmış dəliyi tikmir; ağrı yaradan məşqi davam etdirmək uyğun deyil.
Yırtığın yeri nəyi dəyişir?
Qasıq yırtığı qarının aşağı hissəsi ilə budun birləşdiyi nahiyədə olur. Adətən ayaq üstə dayananda və gücənəndə qabarıqlıq daha aydın görünür. Şikayətin dərəcəsi və müayinə nəticəsi əməliyyat vaxtına təsir edir. Bu nahiyədəki hər şişkinlik yırtıq olmadığı üçün diaqnoz müayinədə dəqiqləşdirilir.
Bud yırtığı qasıq nahiyəsinin bir qədər aşağısında yerləşir. Xüsusilə qadınlarda nəzərə alınmalıdır. Toxumanın ilişib qalması və qan təchizatının pozulması riski səbəbindən bud yırtığında planlı cərrahi qiymətləndirməni uzatmamaq vacibdir. Qabarıqlığın kiçik olması onun təhlükəsizliyini göstərmir.
Göbək yırtığı göbəkdə və ya yaxınlığında yaranır. Yetkinlərdə ölçüsü, ağrı verib-verməməsi və böyüməsi müalicəni müəyyənləşdirir. Uşaqlarda bəzi göbək yırtıqlarının zamanla bağlanması mümkündür, lakin bu qaydanı yetkin insana tətbiq etmək olmaz. Bu məqalədəki əməliyyat seçimləri yetkin xəstələrə aiddir.
Əməliyyat sonrası yırtıq əvvəlki kəsiyin yerində yaranır. Çapıq boyunca bir və ya bir neçə zəif sahə ola bilər. Əvvəlki yara infeksiyası, siqaret və sağalmaya təsir edən digər amillər nəzərə alınır. Böyük yırtıqda qarın divarının bərpası kiçik bir dəliyin bağlanmasından daha mürəkkəb ola bilər.
Hiatal yırtıqda isə mədənin bir hissəsi diafraqmanın qida borusu üçün olan dəliyindən döş qəfəsinə keçir. Diafraqma döş və qarın boşluqlarını ayıran əzələdir. Bu yırtıq adətən dəridə qabarıqlıq yaratmır və müalicə yanaşması qarın divarı yırtıqlarından fərqlənir. Bəzən əsas şikayət mədə möhtəviyyatının qida borusuna qayıtması, reflüks olur; təkcə yırtığın aşkarlanması əməliyyatı məcburi etmir.
Əməliyyatda dəlik necə bərpa olunur?
Açıq yanaşmada yırtığın yaxınlığında kəsik aparılır, çıxmış toxuma yerinə qaytarılır və zəif sahə bərpa edilir. Laparoskopik üsulda cərrah kamera və alətlərlə kiçik kəsiklərdən işləyir. Əməliyyatın detalları yırtığın növünə, ölçüsünə, əvvəlki müdaxilələrə və xəstənin ümumi vəziyyətinə bağlıdır.
Bir çox qarın divarı yırtığında bərpanı möhkəmləndirmək üçün torlu implant istifadə edilir. Bu, zəif sahəni dəstəkləyən tibbi materialdır. Tor yırtığın yenidən yaranma ehtimalını azaltmağa kömək edə bilər, lakin infeksiya və davamlı ağrı kimi risklər də müzakirə olunur. Bəzi kiçik dəliklərdə yalnız tikiş uyğun ola bilər; qərar hər yırtığa eyni verilmir.
Laparoskopik yırtıq cərrahiyyəsi seçilmiş xəstələrdə yara ilə bağlı problemlərin azalmasına və daha qısa xəstəxana qalmasına kömək edə bilər. Böyük və mürəkkəb qarın divarı bərpasında isə açıq yanaşma lazım ola bilər. Hiatal yırtıqda torun istifadəsi ayrıca qiymətləndirilir; qarın divarı üçün deyilən qaydalar ona avtomatik tətbiq edilmir.
Əvvəlki çapıqda yaranmış sıxılmış yırtığa müdaxiləni əməliyyat sonrası yırtığın laparoskopik bərpası videosunda görmək olar. Video böyüklər üçün nəzərdə tutulmuş cərrahi əməliyyat çəkilişidir və konkret bir halı göstərir.
Hansı dəyişiklikdə gözləmək olmaz?
Yırtıq kisəsindəki toxuma geri qayıda bilməyəndə sıxılma yarana bilər. Qan təchizatı da pozularsa, buna boğulma deyilir. Bağırsaq zədələnə bildiyi üçün bu vəziyyət təcili müdaxilə tələb edir.
Qabarıqlıq qəfil ağrılı və sərt olursa, əvvəlki kimi itmirsə, üzərindəki dəri qızarırsa və ya buna qusma, qarın şişməsi, qaz və nəcis çıxmaması qoşulursa, təcili yardım lazımdır. Yırtığı güclə içəri itələməyə çalışmaq olmaz. Qızdırmanın olmaması təhlükəli vəziyyəti istisna etmir.
Sağalma müddəti nədən asılıdır?
Kiçik, planlı bərpadan sonra evə daha tez getmək mümkündür; geniş qarın divarı əməliyyatından sonra xəstəxanada qalmaq və evdə kömək daha uzun çəkə bilər. Yüngül hərəkətə adətən erkən başlanır. Yataqda uzun müddət hərəkətsiz qalmaq sağalmanın məqsədi deyil.
Gündəlik yüngül işlərə qayıdış günlər və ya bir neçə həftə içində mümkün ola bilər. Ağır yük, fiziki əmək və geniş bərpa üçün daha uzun müddət lazım gəlir. Dəqiq məhdudiyyət əməliyyatın həcminə görə verilir; bir tanışın işə qayıtma tarixini öz vəziyyətinizə ölçü götürmək uyğun deyil.
Yaranın baxımı, ağrıkəsicilər və təkrar qəbul vaxtı evə buraxılmazdan əvvəl izah edilməlidir. Getdikcə artan ağrı, qızdırma, yaradan irinli axıntı, davamlı qusma və ya sidiyə çıxa bilməmək yaranarsa, cərrahi komanda ilə həmin gün əlaqə saxlanmalıdır.